Ruşen Eşref Ünaydın Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

   

Ruşen Eşref Ünaydın

     Ruşen Eşref Ünaydın Kimdir?

Ruşen Eşref Ünaydın: Kelimelerin ve Diplomasi’nin Zarif İz Sürücüsü

Edebiyatın tozlu sayfaları arasında bir isim düşünün ki; hem kaleminin ucuyla bir milletin kaderini değiştiren lideri kamuoyuna tanıtmış olsun, hem de cumhuriyetin diplomasi koridorlarında nezaketi temsil etsin. Ruşen Eşref Ünaydın, yalnızca bir gazeteci, yazar veya diplomat değildir; o, Türk edebiyatının ve modern Türkiye’nin inşa sürecinde, röportaj sanatını bir "edebi mülakat" seviyesine yükselten bir estetik mimarıdır.

Ruşen Eşref Ünaydın’ın Hayatı

Bir Hayatın Anatomisi: Sivaslı Vaizzadeler’den Ankara’ya

18 Mart 1892’de İstanbul’da dünyaya gelen Ruşen Eşref, hayatın ilk sarsıntılarını erken yaşta tecrübe etti. Annesini küçük yaşta kaybetmesinin ardından babasının Almanya görevi sebebiyle amcası Tevfik Paşa’nın gözetiminde büyüdü. Bu zorunlu ayrılıklar, belki de onun ileride geliştireceği o "gözlemci ve melankolik" edebi kimliğin ilk tohumlarını attı.

Galatasaray Sultanisi’nde başlayan eğitim yolculuğu, 1914’te Darülfünun Edebiyat Fakültesi’nden mezuniyetiyle taçlandı. Ancak o, akademik bir kariyerden ziyade, hayatın tam içinde, sözün gücünü arayan bir yolcuydu.

"Ruşen Eşref, Galatasaray Spor Kulübü’nün 12 numaralı kurucu üyesidir; bu aidiyet, onun ömrü boyunca taşıyacağı 'kurucu' ruhunun bir yansımasıdır."

Diplomasi ve Devlet: Siyasetin Estetik Yüzü

Kurtuluş Savaşı’nın o çetin yıllarında, sadece kalemiyle değil, varlığıyla da cephedeydi. 1921’de Londra Konferansı’ndaki basın danışmanlığından, TBMM’deki Afyon milletvekilliğine kadar her adımda, entelektüel birikimini devletin hizmetine sundu.

Ancak onun siyasi kariyeri, bir bürokratın soğukluğuyla değil, bir edebiyatçının zarafetiyle ilerledi. 1930’lardan sonra sırasıyla Tiran, Atina, Budapeşte, Roma ve Londra’da elçilik görevlerinde bulunarak, Türkiye’nin dış dünyadaki sesini, kültürel bir derinlikle temsil etti.

Ruşen Eşref Ünaydın’ın Edebi Kişiliği

Edebi Mücadele: Röportajın Ötesinde Bir Sanat

Ruşen Eşref Ünaydın denince akla gelen ilk şey, Türk edebiyatında röportaj türünü bir "sanat katına" yükseltmiş olmasıdır. Servet-i Fünun geleneğinden süzülüp gelen dili, ona modern bir perspektif kazandırdı.

• Diyorlar ki: Bu eser, sadece bir mülakatlar bütünü değil, dönemin ruhunu, yazarın edebiyat anlayışını ve dilin değişim sancılarını belgeleyen bir devrin aynasıdır.
• Anafartalar Kumandanı ile Mülakat: 1918 yılında Yeni Mecmua için kaleme aldığı bu röportaj, bir bakıma modern Türkiye’nin kurucu liderinin karizmasının, askeri dehasının ve insani portresinin halka ilk sunumuydu. Ruşen Eşref, Mustafa Kemal’i sıradan bir asker olarak değil, bir milletin umudu olarak tescillemiştir.

Bir Veda: 1959 ve Sonrası

1952 yılında emekliliğe ayrılan Ünaydın, hayatının son yıllarını geride bıraktığı devasa bir birikimle, sessiz ama vakur bir şekilde İstanbul’da tamamladı. 21 Eylül 1959’da hayata gözlerini yumduğunda, Rumelihisarı Mezarlığı’na gömülürken, ardında Türk Dil Kurumu’nun kurucu üyeliği gibi silinmez izler ve edebiyat tarihimize kazınmış röportajlar bırakmıştı.

Bugün Ruşen Eşref’i hatırlamak, sadece bir dönemin siyasi kronolojisini okumak değil; bir entelektüelin, değişen rejimler ve kırılan hayatlar karşısında nasıl "kendisi" kalarak sanatına ve ülkesine tutunabileceğinin dersini almaktır.

Ruşen Eşref Ünaydın’ın Eserleri

Röportaj:

·         Diyorlar ki, İst.: Kanaat Mtb., 1334/1918

·         Anafartalar Kumandanı Mustafa Kemal ile Mülakat, İst.: Devlet Mtb., 1930

·         Atatürk’ün Hastalığı: Prof. Dr. Nihat Reşat Belger’le Mülakat, Ank.: Türk Tarih Kurumu, 1959

·         Çanakkale’de Savaşanlar Dediler ki, Ank.: Türk Tarih Kurumu, 1960

Anı:

·         Geçmiş Günler, İst.: Matbaa-i Osmaniye, 1919

·         Tevfik Fikret: Hayatına Dair Hatıralar, İst.: Kütüphane-i Sudi, 1919

·         Ayrılıklar 1334-1336, İst.: Orhaniye Mtb., 1339/1923

·         Türk Dili Tetkik Cemiyeti Kurulduğundan İlk Kurultaya Kadar Hatıralar, Ank.: Türk Dili Tetkik Cemiyeti, 1933

·         Atatürk, Tarih ve Dil Kurumları, Ank.: TDK, 1954

·         Atatürk’ü Özleyiş: Hatıralar, Ank.: Türkiye İş Bankası, 1957

·         Galatasaray ve Futbol, İst.: Yenilik B., 1957

Diğer:

·         İki Saltanat Arasında, İst.: Kanaat, 1334/1918

·         İstiklal Yolunda, Ank.: Matbuat ve İstihbarat Mtb., 1338/1922

·         Damla Damla, İst.: Hamit Mtb., 1928

·         Boğaziçi Yakından, İst.: Çituri Biraderler B., 1938

·         Sur la littérature Turque, Budapeşte, 1943

·         Sur la civilisation de la Gréce antique, Atina, 1950

·         Atatürk ve Milli Tesanüt, İst.: Milli Tesanüt Birliği, 1954

Ders Kitabı:

·         Yeni Kıraat Kitabı, (6 kısım, Mithat Sadullah [Sander]ve Necmettin Sadık [Sadak] ile) İst.: Şirket-i Mürettibiye Mtb., 1336/1920

·         Cumhuriyet Kıraati, (8 kısım, Mithat Sadullah [Sander] ve Necmettin Sadık [Sadak] ile) İst., 1924-25

·         Renkli Resimli Yeni Mektep Kıraati, (5 kısım, Mithat Sadullah [Sander] ve Necmettin Sadık [Sadak] ile) İst.: Tefeyyüz, 1929-30

·         Resimli Cumhuriyet Kıraati, (8 kısım, Mithat Sadullah [Sander] ve Necmettin Sadık [Sadak] ile) İst.: Tefeyyüz, 1928-30

·         Yeni İlk Mektep Kıraati, (2. sınıf, M. S. Sander ve N. S. Sadak ile) İst.: Resimli Ay B., 1934

Çeviri:

·         Âdemoğlu: Bir Peygamberin Tarihi (E. Ludwig), 1930

·         Çoban Şiirleri: Bükolikler (Vergilius), 1930

·         Beyaz Geceler (Dostoyevski), 1934.

KAYNAKÇA: İsmail Habip, Edebi Yeniliğimiz, 480-483; M. N. Özön, Son Asır Türk Edebiyatı Tarihi, İst., 1945, s. 434-435; Gövsa, 393; Banarlı, RTET, II, 1241; N. Birinci, Ruşen Eşref Ünaydın’dan Seçmeler, Ank., 1982; ay, “Ünaydın, Ruşen Eşref”, TDEA, VIII, 489-490.