İsmet Kür Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

İsmet Kür

              İsmet Kür Kimdir?

İsmet Kür (29 Eylül 1916 – 21 Ocak 2013), Türk edebiyatının şair, öykücü, romancı, öğretmen ve gazeteci kimlikleriyle tanınan çok yönlü isimlerinden biridir. Tam adı Halide İsmet Kür olan sanatçı, edebiyat çalışmalarının yanı sıra eğitim, çocuk yayıncılığı, gazetecilik, yayıncılık, radyo ve tiyatro alanlarında da faaliyet göstermiştir. Farklı dönemlerde İsmet Ayten, İsmet Avnullah, İsmet Zorluhankızı ve Zorluhankızı imzalarını kullanan Kür, özellikle çocuk ve gençlik edebiyatına yönelik çalışmalarıyla dikkat çekmiştir.

İsmet Kür’ün hayatında edebiyat ile öğretmenlik birbirini tamamlayan iki önemli alan oldu. Uzun yıllar Türkçe ve edebiyat öğretmenliği yapan sanatçı, çocukların ve gençlerin dünyasını sınıf ortamında yakından tanıdı. Gazete ve dergilerde çocuk yayınları üzerine yazılar yazması, radyo programları hazırlaması ve çocuk tiyatrosu alanındaki çalışmaları da bu deneyimin doğal uzantıları olarak gelişti. Böylece yazarlığı, yalnızca kitap yayımlayan bir sanatçı kimliğiyle sınırlı kalmadı; dönemin eğitim ve kültür hayatının farklı alanlarına yayıldı.

İsmet Kür, Türk edebiyatında güçlü bir edebiyat geleneğine sahip bir aileden geliyordu. Gazeteci-yazar ve Fedakâran-ı Millet Cemiyeti başkanı Avnullah el-Kâzımî (Mehmet Selim) ile Ayşe Nazlı Zorluhan’ın kızıydı. Kaptanıderya Müşir Ahmet Paşa’nın torunu olan Kür’ün ablası şair ve yazar Halide Nusret Zorlutuna, kızları ise romancı Pınar Kür ve heykeltıraş Işılar Kürdür. Romancı Emine Işınsu da yeğenidir. Bu aile çevresi, onun küçük yaşlardan itibaren edebiyat ve sanat dünyasıyla yakın bir ilişki içinde yetişmesine imkân verdi.

İsmet Kür’ün Hayatı

Çocukluğu ve Ailesi

İsmet Kür, 29 Eylül 1916’da dünyaya geldi. Çocukluk ve gençlik yılları, Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminden Cumhuriyet’in kuruluşuna ve yeni bir toplum düzeninin şekillenmesine uzanan önemli bir tarihsel değişim dönemine rastladı. Edebiyat ve kültürle yakın ilişkisi bulunan bir aile içinde yetişmesi, onun erken yaşlarda yazıya yönelmesinde etkili oldu.

Ailesindeki edebiyatçıların varlığı, İsmet Kür’ün sanat hayatında önemli bir kültürel arka plan oluşturdu. Ancak onun edebiyat yolculuğu yalnızca aileden gelen bir mirasın devamı olarak kalmadı. Öğretmenlik eğitimi alması, farklı şehirlerde görev yapması ve ilerleyen yıllarda İngiltere ile Amerika’da eğitim görmesi, kendi edebî ve kültürel çizgisini oluşturmasına yardımcı oldu.

Eğitim Yılları

İsmet Kür ilk öğrenimini Kız Tatbikat Okulu’nda gördü. Ardından 1930’da Çamlıca Ortaokulu’nu, 1934’te ise Edirne Kız Öğretmen Okulu’nu tamamladı. Öğretmen okulunun ardından Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Edebiyat Bölümü’ne devam etti ve 1938’de mezun oldu.

Eğitim hayatının bu çizgisi, onun ileride şekillenecek edebiyat anlayışı açısından önemlidir. Edebiyat eğitimiyle öğretmenlik mesleğinin birleşmesi, çocukların ve gençlerin okuma alışkanlıklarıyla doğrudan temas kurmasını sağladı. Daha sonraki yıllarda çocuk edebiyatı ve çocuk yayıncılığı üzerine yaptığı çalışmaların temelinde bu öğretmenlik deneyiminin izleri görülebilir.

Öğretmenlik Yılları

İsmet Kür, 1938’de öğretmenlik görevine başladı. Zonguldak, Kırklareli, Kars, Bursa ve Bilecik’te çeşitli orta dereceli okullarda Türkçe ve edebiyat öğretmenliği yaptı. Öğretmenlik yılları, yaklaşık yirmi yıla yayılan bir dönemi kapsadı; 1938-1952 ve 1953-1956 yılları arasında görev yaptı.

Farklı şehirlerde öğretmenlik yapması, onun yalnızca ders kitaplarının ve edebiyat metinlerinin dünyasında kalmamasını sağladı. Anadolu’nun farklı bölgelerinde öğrencilerle kurduğu ilişki, çocukların ve gençlerin edebiyatla bağını gözlemlemesine imkân verdi. Bu tecrübe, ilerleyen yıllarda çocuklara yönelik yayınlara duyduğu ilgiyi güçlendirdi. Gazetelerde dil ve çocuk yayınları hakkında yazılar yazması da öğretmenlik mesleğiyle edebiyatçılığının kesiştiği alanlardan biri oldu.

İsmet Kür’ün öğretmenliği aynı zamanda edebiyatın eğitici yönüne verdiği önemi ortaya koyar. Çocuk edebiyatına ilgisi, yalnızca genç okurlara eserler sunmakla sınırlı değildi; çocukların nitelikli yayınlarla karşılaşması, dil zevki kazanması ve edebiyatla erken yaşta ilişki kurması da onun çalışmalarının önemli bir parçasını oluşturdu.

İngiltere ve Amerika Yılları

İsmet Kür, eğitim ve kültür alanındaki çalışmalarını yurt dışında aldığı eğitimlerle de geliştirdi. 1953’te İngiltere Kent Drama Okulu Çocuk Yazımı Bölümü’nden sertifika aldı. Çocuk yazını ile drama arasındaki ilişkiye yönelik bu eğitim, onun çocuk edebiyatı ve sahne çalışmaları açısından önemli bir deneyim kazandırdı.

1956-1960 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunan Kür, New York Üniversitesi’nin eğitim ve psikoloji kurslarına katıldı. Aynı dönemde New York’ta Amerika Bölgesi kültür ataşeliği talebe müfettişliği yardımcılığı görevinde bulundu. Eğitim ve psikoloji alanlarındaki çalışmaları, çocuk ve gençlerin dünyasına yönelik ilgisinin daha geniş bir düşünsel çerçeveye oturmasına katkıda bulundu.

Yurt dışındaki yılları, İsmet Kür’ün kültür hayatına bakışını da genişletti. İngiltere ve Amerika’da eğitim, çocuk yazını, drama ve yayıncılık alanlarında edindiği deneyimler, sonraki çalışmalarında farklı biçimlerde karşılık buldu.

İsmet Kür’ün Edebi Kişiliği

Edebiyata İlk Adımı

İsmet Kür’ün edebiyatla ilişkisi çok erken yaşlarda başladı. İlk şiiri “Büyük Gazi”, 1927 yılında Çocuk Dünyası dergisinde yayımlandı. İlk öyküsü “Mesut Tahayyüller” ise 1931’de Muhit dergisinde çıktı.

Şiirle başlayan yazarlık serüveni daha sonra öykü ve romana uzanırken, gazetecilik ve çocuk edebiyatı çalışmalarıyla farklı bir boyut kazandı. İsmet Kür, edebiyatı tek bir türle sınırlamayan; farklı anlatım ve iletişim biçimlerini deneyen bir sanatçı oldu.

Çocuk Edebiyatına Yaklaşımı

İsmet Kür’ün edebî kişiliğinde çocuk ve gençlik edebiyatı özel bir yere sahiptir. Bunun en önemli nedenlerinden biri, uzun yıllar öğretmenlik yaparak çocukların ve gençlerin dünyasını doğrudan tanımış olmasıdır. Çocuklara yönelik yayınların niteliği, dil kullanımı ve eğitimle ilişkisi üzerine gazetelerde yazılar yazması, bu alana yalnızca bir yazar olarak değil, bir eğitimci olarak da yaklaştığını gösterir.

Çocuk edebiyatını önemsemesinin arkasında, edebiyatın okuma alışkanlığının oluşmasındaki rolüne duyduğu inanç bulunuyordu. Çocukluk çağında karşılaşılan kitapların ve metinlerin, bireyin sonraki yıllardaki dil ve edebiyat dünyasını etkileyebileceği düşüncesi, onun yayıncılık ve yazarlık çalışmalarında da kendini gösterdi.

Bu nedenle İsmet Kür’ün çocuk edebiyatıyla ilişkisini, yalnızca çocuklara yönelik eserler yazması üzerinden değerlendirmek yeterli değildir. Öğretmenlik, gazetecilik, yayıncılık ve radyo çalışmaları da onun çocuklara ulaşma çabasının farklı kanallarını oluşturdu.

Gazetecilik ve Yayıncılık Çalışmaları

İsmet Kür, edebiyatın yanında gazetecilik ve yayıncılıkla da yakından ilgilendi. Çeşitli gazetelerde özellikle dil ve çocuklara yönelik yayınlar üzerine yazılar kaleme aldı. Yazarlığının yanında yayıncılık alanında da sorumluluk üstlenerek Kür Yayınevi’ni kurdu.

1958’de New York’ta Yankı-Reflection adlı dergiyi kurup yönetti. Dergi çalışması, onun farklı kültür çevreleri arasında edebî ve kültürel bir iletişim kurma arzusunun da göstergesiydi. Yayıncılık faaliyetleri sayesinde yalnızca kendi yazılarını yayımlayan bir yazar değil, başka metinlerin ve fikirlerin okura ulaşmasına katkıda bulunan bir kültür insanı olarak da faaliyet gösterdi.

Radyo ve Tiyatro Çalışmaları

İsmet Kür’ün edebiyat anlayışını yalnızca basılı eserlerle sınırlamayan çalışmalarından biri de radyo programcılığıydı. 1949-1950 yıllarında Ankara Radyosu Çocuk Saati programını hazırladı. 1952-1953 yıllarında Londra’da BBC’de söyleşiler gerçekleştirdi. Daha sonraki yıllarda ise Lefkoşa Bayrak Radyosu’nda müzik, şiir ve söyleşi programları hazırlayıp sundu; bu çalışmalar 1979-1982 yılları arasında devam etti.

Radyo, özellikle Cumhuriyet’in kültür hayatında geniş kitlelere ulaşmanın en etkili araçlarından biriydi. İsmet Kür bu mecrayı çocuklara, gençlere ve genel dinleyici kitlesine edebiyatı ulaştırmak için kullandı. Şiir, müzik ve söyleşiyi aynı programlarda buluşturması, onun farklı sanat alanlarını birbirinden kesin sınırlarla ayırmadığını da ortaya koyar.

Ankara ve İstanbul radyolarında çeşitli oyunları seslendirildi. “Ne Güzel Şey” adlı oyunu ise Ankara Devlet Tiyatrosu Çocuk Bölümü tarafından sahnelendi. Böylece tiyatro ve radyo çalışmaları, onun çocuk edebiyatına ve sözlü anlatıma yönelik ilgisinin başka bir uzantısını oluşturdu.

İsmet Kür’ün Edebiyat ve Kültür Dünyasındaki Yeri

İsmet Kür’ün edebiyat hayatı, farklı uğraşların bir arada ilerlediği uzun bir üretim dönemidir. Şiirle başlayan yazarlığı öykü ve romana uzanmış; öğretmenliği çocuk edebiyatına ilgisini beslemiş; gazetecilik ve yayıncılık çalışmaları dil ve çocuk yayınları konusundaki düşüncelerini genişletmiş; radyo ve tiyatro faaliyetleri ise edebiyatın farklı kitlelere ulaşmasını sağlamıştır.

Onun özellikle dikkat çeken yönlerinden biri, edebiyat ile eğitimi birbirinden ayrı görmemesidir. Öğretmenlik deneyimi, çocuk yayınlarına verdiği önem ve radyo çalışmalarında çocuklara yönelik programlar hazırlaması, bu yaklaşımın farklı alanlardaki yansımalarıdır. Edebiyatın yalnızca yetişkin okurlara seslenen bir sanat alanı olmadığını, çocukluk çağında başlayan bir kültür ve dil eğitiminin de parçası olduğunu savunan çalışmalar ortaya koymuştur.

İsmet Kür aynı zamanda Cumhuriyet döneminde kadınların eğitim, edebiyat ve kültür hayatındaki görünürlüğünün arttığı kuşaklardan birinin temsilcilerindendir. Öğretmenlikten gazeteciliğe, yayıncılıktan radyo programcılığına uzanan meslek hayatı, bir kadın edebiyatçının döneminin kültürel kurumları içinde farklı sorumluluklar üstlenebildiğini gösteren örneklerden biridir.

Çocuk Yayınları Derneği, Edebiyatçılar Derneği ve Türkiye Yazarlar Sendikası üyesi olan İsmet Kür, ayrıca Çocuk ve İlk Gençlik Kültürü ve Edebiyatı Araştırmacılar Derneği ile Türkiye Kadınlar Birliği’nin (New York) kurucu üyeleri arasında yer aldı. Bu çalışmalar, onun edebiyatı bireysel bir yazarlık faaliyeti olarak görmenin ötesinde, kültürel hayatın örgütlenmesi ve çocuk edebiyatının gelişmesiyle de ilgilendiğini ortaya koymaktadır.

İsmet Kür, 21 Ocak 2013’te hayatını kaybetti. Yaklaşık bir asra yayılan yaşamında farklı kuşaklarla ve farklı sanat çevreleriyle temas etti. Şair, öykücü, romancı, öğretmen, gazeteci ve yayıncı olarak sürdürdüğü çalışmaların ortak noktasında ise dile, edebiyata, eğitime ve çocukların kültür dünyasına duyduğu ilgi yer aldı.

İsmet Kür’ün Eserleri

Şiir:

·         Yaşamak, Zonguldak: Zonguldak B., 1947

·         99. Kat Şiirleri, İst.: Everest, 2005

Çocuk Kitabı:

·         Mavi’nin Hikâyesi, İst.: Kür, 1966

·         Mavi’nin Anıları, İst.: Kür, 1967

·         Mutlugiller ile Beykoz Serüveni

·         Kiraz Bayramı, İst.: Kür, 1967

·         Memo ve Ay, İst.: Kür, 1969

·         Ay ile İkinci Gece, İst.: Kür, 1969

·         Memo Masallar Ülkesinde, İst.: Kür, 1969

·         Oyuncakların Öfkesi, İst.: Kür, 1970

·         Coşkun’un Serüveni, İst.: YKY, 1994

·         Karvera, İst.: Bu, 2000

·         Karvera Nereye, İst.: Bu, 2001

·         Çoşkun’un Serüvenleri 1, İst.: Bu, 2003

·         Coşkun’un Serüvenleri 2, İst.: Bu, 2003

Roman:

·         Onuncu Sigara, İst.: Varlık, 1990

Anı:

·         Yarısı Roman, İst.: YKY, 1995

·         Yıllara mı Çarptı Hızımız, İst.: Everest, 2008

Araştırma-İnceleme:

·         Türkiye’de Süreli Çocuk Yayınları 1869-1928, Ank.: Atatürk Kültür Dil ve Tarih Kurumu, 1991

Diğer:

·         Anneler Sizin İçin, İst.: Akbank, 1964

·         Anılarla Mustafa Kemal, İst.: Kür, 1965

·         Anneler Günü İçin Akbank’tan Annelere, İst.: Baha Mtb., 1970

·         Çiçekler Sevgiyle Büyür, Ank.: Akbank, 1985

KAYNAKÇA: Karaalioğlu, 345; Ş. Denktaş, “Bir Çağ Yangını”, Cafe Pazar, 7 Ocak 1996; N. İçözü, “Yazdıkça Gençleşen Bir Kalem”, Yeni Binyıl Kitap, 7 Nisan 2000.