Behçet Kemal Çağlar Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

 

Behçet Kemal Çağlar 

  Behçet Kemal Çağlar Kimdir?

Behçet Kemal Çağlar (23 Temmuz 1908, Erzincan – 24 Ekim 1969, İstanbul), Cumhuriyet’in kuruluş yıllarının heyecanını şiirine, hitabetine ve yazılarına taşıyan şair ve hatiplerden biridir. Atatürk’e ve Cumhuriyet devrimlerine duyduğu samimi ve sürekli bağlılık, onun sanat hayatının en belirgin çizgisini oluşturur. Bu nedenle edebiyat tarihinde özellikle “devrim şairi” kimliğiyle anılır.

Şiirlerinde bireysel dünyadan çok yurt, millet, Cumhuriyet, Atatürk ve yeni Türkiye düşüncesi öne çıkar. Hece ölçüsünü kullanması ve halk şiiri geleneğinden beslenmesi de bu yönelişin doğal bir parçasıdır. Çağlar için şiir, yalnızca estetik bir ifade alanı değil, aynı zamanda Cumhuriyet’in değerlerini geniş kitlelere ulaştırabilecek güçlü bir seslenme biçimidir.

Behçet Kemal Çağlar’ın Hayatı

Erzincan’dan Cumhuriyet’in kültür dünyasına

Behçet Kemal Çağlar, 23 Temmuz 1908’de Erzincan’da doğdu. Babası ziraat memuru Şaban Hami Bey, annesi Naciye Hanım’dır. Çağlar’ın yetiştiği dönem, Osmanlı Devleti’nin son yıllarıyla Cumhuriyet’in kuruluş sürecinin iç içe geçtiği son derece hareketli bir tarihsel döneme rastlar.

Çağlar, öğrenimini Zonguldak Yüksek Maden Mühendis Mektebi’nde tamamladı ve 1929’da mezun oldu. Fransa’daki stajının ardından İktisat Vekâleti’nde merkez maden mühendisi olarak çalıştı. Ancak mesleği mühendislik olsa da hayatının yönü kısa sürede edebiyata, kültür çalışmalarına ve Cumhuriyet’in yeni kültür kurumlarına doğru çevrilecekti. Çağlar’ın Ankaralı Âşık Ömer, Âşık Ömer, Behçet Fuat ve Erdoğan imzalarını kullanması da onun şiir dünyasının halk edebiyatıyla kurduğu bağı gösteren ayrıntılardan biridir.

Türk Dil Kurumu ve Cumhuriyet kültürünün içinde

1932-1933 yıllarında Türk Dil Kurumu’nun yazmanlığını yapması, Çağlar’ın Cumhuriyet’in kültür ve dil politikalarıyla daha yakından ilişki kurmasını sağladı. Şairin bundan sonraki hayatında edebiyat, yalnızca kişisel bir uğraş olmaktan çıkarak dönemin kültürel dönüşümünün bir parçası hâline geldi.

1934-1936 yılları arasında ise Atatürk’ün isteği üzerine İngiltere’de Cambridge Üniversitesi’nde İngiliz edebiyatı üzerine incelemelerde bulundu. İngiltere dönüşünde 1936’dan 1940’a kadar Halkevleri müfettişi olarak çalıştı. Halkevleri, Cumhuriyet döneminde kültürün geniş halk kesimlerine ulaştırılması bakımından önemli kurumlardı. Çağlar’ın burada görev yapması, onun şiirindeki halka seslenme, yurt sevgisi ve ulusal bilinç vurgusuyla da örtüşür.

Milletvekilliği ve sanat hayatı

Behçet Kemal Çağlar, 1942-1947 yılları arasında Erzincan milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görev yaptı. Böylece şiirlerinde savunduğu Cumhuriyetçi ve ulusal değerlerin yanında doğrudan siyasal hayatın da içinde yer aldı.

1 Nisan-25 Kasım 1949 tarihleri arasında haftalık sanat dergisi Şadırvan’ı yayımladı. Derginin 35 sayı sürmesi, Çağlar’ın yalnızca şiir yazan bir sanatçı olmadığını; dönemin edebiyat ve sanat ortamına yayıncılık yoluyla da katkıda bulunmaya çalıştığını gösterir.

Radyo, öğretmenlik ve kültür hayatı

Çağlar, daha sonraki yıllarında İstanbul Radyosu’nda edebî müşavirlik yaptı ve “Şiir Saati” programını hazırladı. Bunun yanı sıra 1950-1957 yılları arasında Robert Kolej’de edebiyat öğretmenliği yaptı. Radyo çalışmaları, onun şiir ve hitabet anlayışı açısından ayrıca önemlidir. Çünkü Çağlar’ın sanatında ses, yalnızca yazılı metnin bir unsuru değildir. Şiirlerinin geniş kitlelere ulaşması ve etkili bir biçimde okunması, onun hatiplik yönünü de tamamlar.

1960 İhtilali’nden sonra Kurucu Meclis üyeliğine getirildi. Ardından TRT yönetim kurulu üyeliği ve başkanlığı, Akbank’ta danışmanlık ve TRT program uzmanlığı gibi görevlerde bulundu. Böylece Behçet Kemal Çağlar’ın hayatı boyunca edebiyat, kültür, eğitim, yayıncılık ve kamu görevleri birbirinden kopuk alanlar olarak değil, aynı kültürel dünyanın parçaları olarak varlığını sürdürdü.

24 Ekim 1969’da İstanbul’da hayatını kaybeden Behçet Kemal Çağlar, Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi.

Behçet Kemal Çağlar’ın Edebi Kişiliği

Behçet Kemal Çağlar’ın edebî kişiliğini belirleyen en önemli unsur, şiiriyle Cumhuriyet’in kuruluş felsefesi arasında kurduğu güçlü bağdır. Hece ölçüsüyle yazdığı şiirlerde Atatürk’ü ve devrimlerini över; ulusal duyguları, yurt sevgisini ve ülke sorunlarını işler.

Onun şiirinde bireysel duyarlıklardan çok toplumsal ve ulusal bir ses hâkimdir. Bu nedenle Çağlar’ın şiirlerini yalnızca geleneksel anlamda lirik şiir çerçevesinde değerlendirmek eksik kalır. Şair, şiiri aynı zamanda topluma seslenmenin ve ortak bir ülkü etrafında insanları buluşturmanın aracı olarak görür.

Halk şiiri geleneğinden Cumhuriyet şiirine

Çağlar’ın şiirlerinde âşık geleneğinin izleri belirgindir. Hece ölçüsünü tercih etmesi, halk şiirinin söyleyiş imkânlarından yararlanması ve şiiri geniş kitlelere ulaştırabilecek yalın bir sesle kurması bu bağın göstergeleridir. Bu tercih, Cumhuriyet’in ilk dönemindeki kültür anlayışıyla da uyumludur. Halkın anlayabileceği, kolayca hatırlanabilecek ve gerektiğinde topluca söylenebilecek bir şiir dili, Çağlar’ın aradığı estetik ve toplumsal işlevi aynı anda karşılar. Bu nedenle onun şiir dünyasında halk şiiri geleneği ile Cumhuriyetçi düşünce birbirini tamamlayan iki unsur hâline gelir.

“Devrim Şairi” Behçet Kemal Çağlar

Behçet Kemal Çağlar denildiğinde edebiyat tarihinde en çok öne çıkan niteleme “devrim şairi”dir. Bunun temelinde, şiirlerinin büyük bölümünde Cumhuriyet’i, Atatürk’ü ve Cumhuriyet devrimlerini doğrudan konu edinmesi bulunur. Onun şiirlerinde yurt sevgisi, millet düşüncesi ve Cumhuriyet ideali çoğu zaman iç içe geçer. Şairin hitabet gücü de bu şiirlerin etkisini artırır. Çağlar, şiirin yalnızca okunmasını değil, duyulmasını ve toplumsal bir karşılık bulmasını isteyen bir anlayışın temsilcisidir.

Bu yönüyle onun edebiyatını değerlendirirken dönemin tarihsel atmosferini de hesaba katmak gerekir. Cumhuriyet’in kuruluşundan sonraki yıllarda edebiyat, sanat ve kültür alanları yeni bir toplum tasavvurunun oluşturulmasında önemli araçlar olarak görülüyordu. Behçet Kemal Çağlar da sanatını büyük ölçüde bu tarihsel dönüşümün içinde konumlandırdı.

“Onuncu Yıl Marşı” ve Behçet Kemal Çağlar

Behçet Kemal Çağlar’ın edebiyat tarihindeki yerini belirleyen eserlerin başında, Faruk Nafiz Çamlıbel ile birlikte yazdığı “Onuncu Yıl Marşı” gelir. Eser, Cemal Reşit Rey tarafından bestelenmiştir. Cumhuriyet’in onuncu yılında ortaya çıkan marş, kısa sürede Cumhuriyet coşkusunun en güçlü simgelerinden biri hâline gelmiştir. Çağlar’ın şiir anlayışında bulunan ulusal heyecan, Cumhuriyet’e bağlılık ve toplumsal birlik fikri, bu eserde geniş kitlelere ulaşabilecek bir biçime kavuşmuştur.

Şiir Dışındaki Eserleri

Behçet Kemal Çağlar, şiirin yanında manzum oyunlar ve incelemeler de kaleme aldı. Edebî çalışmalarını yalnızca şiirle sınırlamaması, onun farklı anlatım biçimlerine duyduğu ilgiyi gösterir.

Hür Mavilikte adlı eserinde gezi notlarını bir araya getirdi. Dolmabahçe’den Anıtkabir’e Kadar adlı eserinde ise gözlemlerini aktardı. Bu çalışmalar, Çağlar’ın edebî dünyasının yalnızca şiir ve hitabetten ibaret olmadığını; gözlem ve inceleme yazılarıyla da genişlediğini gösterir.

Yapıtlarından yararlanılarak “Destan Destan İçinde” adlı film, S. Havaeri yönetiminde 1952’de; “Ezo Gelin” ise O. Elmas yönetiminde 1955 ve 1968 yıllarında sinemaya aktarıldı.

Behçet Kemal Çağlar Armağanı

Behçet Kemal Çağlar’ın ölümünden sonra kardeşi Fikret Çağlar tarafından anısına Behçet Kemal Çağlar Armağanı kuruldu. Ancak bu armağan yalnızca 1970 yılında Ceyhun Atuf Kansu’ya verildi. Bu ayrıntı, Çağlar’ın ölümünden sonra da edebiyat dünyasında hatırlanmasını sağlayan kültürel mirasın bir parçasıdır.

Behçet Kemal Çağlar’ın Eserleri

Şiir:

·         Erciyas’tan Kopan Çığ, İst.: Ahmet Halit Kitaphanesi, 1932

·         Burda Bir Kalp Çarpıyor, İst.: Sühulet Kütüphanesi, 1933

·         Atatürk: Şiirler, İst.: Nebioğlu, 1965

·         Benden İçeri, Ank.: Türk Mtb., 1966

·         Kur’an-ı Kerim’den İlhamlar, İst.: Minnetoğlu, 1966

·         Behçet Kemal Çağlar: Son Şiirleri, (der. F. Çağlar) İst.: İlker B., 1972

Destan:

·         Ankaralı Âşık Ömer’in Cumhuriyet Destanı, Ank.: CHP Ankara Halkevi, 1930?

·         Cumhuriyetimizin On Yedinci Yılında Âşık Ömer’den Destanlar, Türküler, 1940

·         İlköğretim Destanı, Adana: Türksözü Mtb., 1945

·         Battal Gazi Destanı, İst.: Ak, 1968

·         Malazgirt Zaferinden İstanbul Fethine: Dört Destan, Ank.: MEB, 1971

·         Destanlar, (haz. S. Teoman), Ank.: Kültür Bakanlığı, 1997

Oyun:

·         Çoban, Ank.: Ulus B., 1932; Attila, Ank.: CHP, 1935

·         Göklerin Fethi, Ank.: Türkkuşu Kütüphanesi, 1937

İnceleme:

·         Halkevleri, Ank.: CHP, 193

·         Hasan Âli Yücel: Hayatı ve Eserleri, İst.: Cumhuriyet Kitaphanesi, 1937

·         Namık Kemal, İst.: Üstünel, 1954

Gezi-İzlenim:

·         Hür Mavilikte, Ank.: Türk Hava Kurumu, 1947

·         Dolmabahçe’den Anıtkabir’e, İst.: Sel, 1955

·         Bitmez Tükenmez Anadolu, Ank.: Kültür Bakanlığı, 1994

Antoloji-Derleme:

·         Mütarekeden Sonrakiler, (O. Burian ve H. Y. Şehsuvaroğlu ile) İst.: Yücel Kitapları, 1938

·         Türk ve Dünya Edebiyatından Derlenmiş Şiirler, (N. Evliyagil ile) Ank.: Ajans-Türk, 1959

·         Dünyadan Kırk Büyük, 1961

·         Dünyadan Kırk Anıt, 1962

·         Dünyadan Kırk Olay, 1964

·         Atatürk Denizinden Damlalar, İst.: Ak, 1967

·         Türk Şiirinde Aşk, (B. S. Ediboğlu ile) İst.: Ak, 1968

·         Bugünün Diliyle Atatürk’ün Söylevleri.

KAYNAKÇA: Ergun, II, 765-769; Yazar, 78; E. N. Gökşen, Behçet Kemal Çağlar, 1970; Nebioğlu, 183; Acaroğlu, 79-80; Necatigil, İsimler, 110; “Çağlar, Behçet Kemal”, TDEA, II, 107-108; Özgüç, 73, 103, 347; A. Dinç vd (haz.), İstanbul Radyosu: Anılar, Yaşantılar, İst., 2000, s. 167, 181.