Faruk Gürtunca Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

 

Faruk Gürtunca

    Faruk Gürtunca Kimdir?

Mehmet Faruk Gürtunca (1904, Edirne – 5 Ağustos 1982); öğretmenlik, gazetecilik, yayıncılık ve siyaset alanlarında faaliyet göstermiş Türk eğitimci, gazeteci, yazar ve siyasetçidir. Yazı hayatı özellikle çocuk yayıncılığı ve gazetecilik çalışmalarıyla şekillenen Gürtunca, şiir ve oyun türlerinde de eserler vermiştir. Eğitsel, millî ve epik nitelikler taşıyan çocuk şiirlerinin yanı sıra tarihsel konuları ele alan oyunlar kaleme almış; farklı dönemlerde yayımladığı gazete ve dergilerle dönemin basın ve yayın hayatında yer almıştır.

Faruk Gürtunca’nın Hayatı

Faruk Gürtunca, 1904 yılında Edirne’de doğdu. Tam adı Mehmet Faruk Gürtunca’dır. Eğitim hayatının ilk yıllarını doğduğu şehirde geçirdi ve 1918 yılında Edirne İlkokulu’nu bitirdi. Ardından Edirne İlköğretmen Okulu’nda öğrenim gördü ve 1922 yılında bu okuludaki orta öğrenimini tamamladı. Öğretmenlik eğitiminin ardından bir süre öğretmen olarak görev yaptı. Daha sonra eğitimini İstanbul Üniversitesi Dişçilik Okulu’nda sürdürerek buradan mezun oldu.

Gürtunca’nın hayatında öğretmenlik eğitimi ve mesleğiyle başlayan süreç, ilerleyen yıllarda gazetecilik ve yayıncılığa doğru genişledi. Yazı faaliyetlerinin yanı sıra gazete ve dergi yayımlamaya yöneldi; çocuklara ve yetişkinlere yönelik farklı yayınların hazırlanmasında görev aldı. Yazarlığı boyunca çeşitli imzalar kullandı. M. Faruk Gürtunca, Büyük Anne, Figani, Gürtunca Dede ve Masalcı Baba kullandığı imzalar arasındadır.

Gazetecilik ve yayıncılık faaliyetleri zaman içerisinde Gürtunca’nın hayatında önemli bir yer edindi. Sahibi olduğu Yıldırım Postası, Politika ve Hergün gazetelerinde başyazarlık yaptı. 12 Mayıs 1947’de yayımlanmaya başlayan Hergün, 1957-1960 yılları arasında Hergün Ekspres adıyla Ankara’da yayımlanmaya devam etti. Gürtunca’nın gazete ve dergi çalışmaları, yazarlığının yanı sıra uzun yıllar boyunca sürdürdüğü yayıncılık faaliyetinin temelini oluşturdu.

1957-1960 yılları arasında Demokrat Parti İstanbul milletvekili olarak görev yapan Gürtunca’nın siyasi hayatı, 1960 ihtilalinin ardından kesintiye uğradı. İhtilal sonrasında bir süre Yassıada’da tutuklu kaldı. Daha sonraki yıllarda gazeteciliğe devam eden Gürtunca, 1975 yılında Hergün’ü devrederek gazetecilik faaliyetlerini bıraktı.

Faruk Gürtunca’nın Yayıncılık Faaliyetleri

Faruk Gürtunca’nın yazarlık hayatının önemli bir bölümü dergicilik ve gazetecilik çalışmaları içerisinde geçti. Özellikle çocuk yayıncılığına verdiği önem, onun edebî faaliyetlerinin belirgin yönlerinden biridir. Çocuk Sesi, Afacan, Gelincik ve Çocuk Gözü adlı çocuk dergilerini çıkardı. Bu yayınlar aracılığıyla çocuklara yönelik edebî ve eğitsel içeriklerin hazırlanmasına katkıda bulundu.

Yetişkinlere yönelik yayıncılık faaliyetleri de oldukça geniş bir alana yayıldı. Genç Liseli, Okul ve Öğretmen, Her Ay ve Her Hafta dergilerini yayımladı. Böylece çocuklara yönelik dergilerle yetişkin okurlara hitap eden yayınları aynı yayıncılık hayatı içerisinde sürdürdü. Gazetecilik faaliyetleriyle birlikte değerlendirildiğinde bu çalışmalar, Gürtunca’nın uzun yıllar boyunca basın ve yayın dünyasının farklı alanlarında üretim yaptığını göstermektedir.

Gazete çalışmalarında da aktif bir rol üstlenen Gürtunca, sahibi olduğu Yıldırım Postası, Politika ve Hergün gazetelerinde başyazarlık yaptı. Özellikle Hergün, onun gazetecilik hayatının önemli yayınlarından biri oldu. 1947 yılında yayımlanmaya başlayan gazete, 1957-1960 yılları arasında Hergün Ekspres adıyla Ankara’da yayınını sürdürdü. Gürtunca, 1975 yılında gazeteyi devrederek gazetecilik hayatını sona erdirdi.

Faruk Gürtunca’nın Edebi Kişiliği

Faruk Gürtunca’nın edebî hayatı gazetecilik faaliyetleriyle iç içe gelişti. Şiir, onun yazarlığında önemli bir yer tutarken özellikle çocuklar için yazdığı şiirlerle tanındı. Eğitsel, millî ve epik özellikler taşıyan çocuk şiirlerinde çocuklara yönelik edebiyatı eğitim ve millî duyarlılıklarla birlikte ele aldı.

Çocuk edebiyatına ilgisi yalnızca şiir yazmakla sınırlı kalmadı. Çocuk dergileri çıkararak bu alandaki üretimini doğrudan yayıncılık faaliyetleriyle destekledi. Çocuk Sesi, Afacan, Gelincik ve Çocuk Gözü gibi dergilerin yayımlanması, onun çocuklara ulaşan bir edebiyat ve yayın alanı oluşturma çabasının önemli parçalarıdır. Bu nedenle Gürtunca’nın çocuk şiirleri, dergicilik faaliyetlerinden ayrı değerlendirilmemelidir.

Gürtunca şiirin yanında tarihsel konuları ele alan oyunlar da yazdı. Tarihe yönelen bu eserleri, çocuk şiirlerinde görülen millî ve eğitsel yönelimle birlikte değerlendirilebilir. Yazarlığında tarih, eğitim ve millî duyarlılıkların belirgin bir yer tuttuğu görülür.

Faruk Gürtunca’nın edebiyat hayatının merkezinde çocuklara ulaşma düşüncesi önemli bir yer tutar. Şiirlerini, çocuk dergilerini ve tarihsel konuları ele alan oyunlarını birlikte düşündüğümüzde, edebiyatı eğitim ve kültürel aktarımın araçlarından biri olarak değerlendirdiği görülür.

Faruk Gürtunca’nın Gazeteciliği

Faruk Gürtunca, çeşitli dergiler çıkarmasının ardından gazete yayıncılığına yöneldi ve sahibi olduğu gazetelerde başyazarlık yaptı. Yıldırım Postası, Politika ve Hergün, onun gazetecilik faaliyetlerinin başlıca yayınları arasında yer aldı.

Hergün gazetesinin 12 Mayıs 1947’de yayımlanmaya başlaması, Gürtunca’nın basın hayatındaki önemli aşamalardan biridir. Gazete 1957-1960 yılları arasında Hergün Ekspres adıyla Ankara’da yayımlandı. Aynı dönemde Gürtunca’nın Demokrat Parti İstanbul milletvekili olarak siyasi hayatın içerisinde bulunması, gazetecilik faaliyetleri ile siyaset arasında da bir kesişim oluşturdu.

Faruk Gürtunca’nın Ölümü

Faruk Gürtunca, 1975 yılında Hergün’ü devrederek uzun yıllarını verdiği gazetecilik faaliyetlerinden ayrıldı. Hayatının önceki dönemlerinde öğretmenlikten gazeteciliğe, çocuk yayıncılığından siyasi hayata kadar farklı alanlarda çalışmalar yürütmüş; özellikle çocuk edebiyatı ve yayıncılık faaliyetleriyle kendi döneminin kültür hayatında yer edinmiştir.

Mehmet Faruk Gürtunca, 5 Ağustos 1982’de hayatını kaybetti. Ardında çocuk şiirleri, tarihsel konuları ele alan oyunları, gazete ve dergileriyle geniş bir yayıncılık faaliyeti bıraktı. Farklı imzalarla sürdürdüğü yazı hayatı ve çocuklara yönelik yayıncılık çalışmaları, onun edebiyat ve basın tarihindeki yerini belirleyen başlıca unsurlar arasında yer alır.

Faruk Gürtunca’nın Eserleri

Şiir:

·         İlk Memba, 1923

·         Çocukların Şiir Kitabı, 1928

·         Bu Arslana Dokunmayın, İst.: Ülkü Kitap Yurdu, 1939

·         30 Ağustos Zafer Aslanları, İst.: Ülkü Kitap Yurdu, 1939

·         Atatürk’e Ağıt: Millete Destan, İst.: Ülkü Kitap Yurdu, 1944

·         23 Nisan Şiirleri, Manzum Okul Piyesleri, Şarkılar, İst.: Ülkü Kitap Yurdu, 1943

·         Kaside-i Varak, İst.: Ülkü Mtb., 1945

·         Dokunmayın Bu Vatana, İst.: Ülkü Kitap Yurdu, 1946

·         Tuna Gülü, İst., 1949

·         İzmit’te Feci Bir Şekilde Batan Vapurun Kurbanları Destanı, İzmit: Çelikcilt Mtb., 1958

·         Kıbrıs Destanı, İst.: Ülkü, 1964

·         Fatih Sultan Mehmet, 1979

Manzum Oyun:

·         Kanlı Akşam, 1927

·         Zafer Yıldızları İnkılaplarımız, İst.: Okul ve Öğretmen Mecmuası, 1936

·         Anadolu, İst.: Ülkü Mtb., 1939

·         Dağ Başında Aşk, İst.: Ülkü Kitap Yurdu, 1939

·         Küçük Şehit, İst.: Ülkü Kitap Yurdu, 1943

·         Öğretmen Kalbi, İst.: Ülkü Kitap Yurdu, 1943

·         Oğuz Han, İst.: Ülkü Kitap Yurdu, 1944

·         Büyük Hakan Alparslan, İst.: Selçuklu Tarih ve Medeniyeti Enstitüsü, 1971

Diğer:

·         Hayat Suyu, İst.: Ülkü Kitap Yurdu, 1944

·         İnönü Anadolu’ya Nasıl Geçti?, İst.: Ülkü Kitap Yurdu, 1944

·         Yahya Kemal, İst.: Ülkü Mtb., 1949

·         Elli Yıllık Kalem Büyükleri, İst.: Ülkü Mtb., 1953

·         Peygamberler Tarihi, İst.: Sağlam, 1979

·         Âdem ile Havva ve Peygamberler Tarihinden Seçilmiş Kıssalar, İst.: Sağlam, 1982

·         Edirne Erkek İlköğretmen Okulu’nun 87. Kuruluş Yıldönümü Kutlanırken, 15 Mart 1969

·         İst.: Ülkü Mtb., 1969

·         Sevgili Üstat Münif Fehim, İst.: Ülkü Mtb., 1970

·         Ferhat ile Şirin, İst.: Sağlam, 1982

Çeviri-Sadeleştirme:

·         Orman Prensi Ceylan Bambi (F. Salten), İst.: Ülkü Kitap Yurdu, 1945

·         PeygamberEfendimizin Hayatı (Erzurumlu Mustafa Darîr Gözsüz’ün Siyer-i Nebî’si), İst.: Ülkü, 1963

·         Leylâ ile Mecnun (Genceli Nizami), İst.: Ülkü Kitap Yurdu, 1966

·         Seyyit Battal Gazi, İst.: Ülkü Mtb., 1966

·         Ne İstiyoruz? (R. Dutschke vd), İst.: Altın, 1968

·         Hadîkatü’s-Suadâ: Saadete Erenlerin veya Kerbelâ Şehitlerinin Bahçesi (Fuzuli), İst.: Ülkü Kitap Yurdu, 1970

·         Delâil-i Hayrât Şerhi (Muhammet Kara Davut Efendi), İst.: Sağlam, 1977

·         Kimyâ-yı Saadet (İmam Gazali), İst.: Sağlam, 1977

·         Leylâ ile Mecnun (Fuzuli), İst.: Sağlam, 1977

KAYNAKÇA: Nebioğlu, 333; Necatigil, İsimler, 181; “Gürtunca, M. Faruk”, TDEA, III, 426; Kurdakul, Sözlük, 303; Karaalioğlu, 255; Gönç, II, 81.