Abdülhalim Memduh: Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

Abdülhalim Memduh’un Hayatı

ABDÜLHALİM MEMDUH (İstanbul, 1866 - Folkestone/İngiltere, 21 Temmuz 1905) şair, yazar, edebiyat tarihçisi olarak tanındı. Ali Seza imzasını da kullandı. Kaymakam Ali Ragıp Bey’in oğlu olarak doğdu.

Düzenli bir eğitim alamadı. Bir süre Lisan Mektebi’ne devam etti. Sürgüne gönderildiğinde Hukuk Mektebi’nde ikinci sınıf öğrencisiydi. Hariciye Nezareti’nde kâtip olarak görev yaptı. Mizan gazetesinde yazılar kaleme aldı. Muhit dergisinin yazı işlerini yönetti. II. Abdülhamit döneminde Mizan’daki yazıları nedeniyle tutuklandı ve Konya’ya sürgüne gönderildi. Bir süre sonra yeni sürgün yeri olarak Trablusgarp’a sevk edilirken yol üzerinde İskenderiye’ye kaçtı ve daha uygun bir sürgün yeri talebinde bulundu. İzmir’de oturma isteği kabul edildi. Burada vilayet tercümanlığı görevini üstlendi. Ardından Bitlis’e sürgün edildi. Birkaç ay sonra yeniden İzmir’e dönmesine izin verildi. Kısa süre içinde Jön Türkler’e katılmak amacıyla Avrupa’ya kaçtı (1900). Fransa, İngiltere ve Tunus’ta yaşadı. Cenazesi Mustafa Fazıl Paşa’nın kızı Prenses Nazlı tarafından Tunus’a götürülerek vasiyet ettiği tepeye defnedildi.

Abdülhalim Memduh’un Edebi Kişiliği

Hem aruz hem hece ölçüsüyle şiirler kaleme aldı. Zeki ve taşkın bir mizaca sahipti. Şiirlerinde alaycı bir üslup benimsedi. Abdülhak Hâmit’in izinden gitti. Çağdaşı Muallim Naci’nin düşüncelerine sert şekilde karşı çıktı. Osmanlılarda “edebiyat tarihi” adını taşıyan ilk eser Abdülhalim Memduh tarafından yazıldı. Küçük boyutta ve 134 sayfadan oluşan Tarih-i Edebiyat-ı Osmaniye adlı bu eserin ilk bölümünde edebiyat üzerine genel bilgiler verildi. İkinci bölümde eski Türk edebiyatı ele alındı. Üçüncü bölümde ise Akif Paşa’dan başlayarak 1880’li yıllara kadar uzanan yeni dönem edebiyatı örneklerle incelendi. Fransızca ilk Türk şiiri antolojisi Edmond Fazy ile birlikte Abdülhalim Memduh tarafından hazırlandı.

Abdülhalim Memduh’un Eserleri

Şiir:

Tasvir-i Vicdan, İst., 1884; Tasvir-i Hissiyat, İst., 1886

Burhan, İst., 1886; Biyografi: Reşit Paşa, İst., 1889

Oyun:

Ümitsiz Mülakat yahut İstifade-i İbret, İst. 1875

Bedriye, İst., 1886

Abdülhamit ve Genç Türk Bir Haremağası, (Refik Nevzat’la) 2. bas. İst., 1909

Nalan, ?;. İnceleme: Tarih-i Edebiyat-ı Osmaniye, İst., 1889

Antoloji:

 Antologie des Poèmes d’Amour Turcs, (E. Fazy ile) Paris, 1905.

KAYNAKÇA: İbnülemin, Şairler, II, 928-941; TA, I, 54; Necatigil, İsimler, 11; “Abdülhalim Memduh”, TDEA, I, 19; Özkırımlı, TEA, I, 26-27; M. O. Okay, “Edebiyat Tarihi”, DİA, X, 404; A. Uçman, “Abdülhalim Memduh”, YYOA, I, 48.