Ahmet Vefik Paşa Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

 

Ahmet Vefik Paşa Kimdir?

Ahmet Vefik Paşa kimdir? Tanzimat Dönemi yazarları ve devlet adamları arasında önemli bir yere sahip olan Ahmet Vefik Paşa hayatı, eserleri ve çok yönlü kişiliğiyle Türk edebiyatı tarihinde dikkat çekici bir figür oldu. Ahmet Vefik Paşa biyografisi incelendiğinde hem devlet yönetiminde hem de kültürel alanda etkili bir isim olduğu açıkça görüldü.

Ahmet Vefik Paşa’nın Hayatı

Ahmet Vefik Paşa (İstanbul, 1813 - İstanbul, 1 Nisan 1891) oyun yazarı, sözlükçü ve Osmanlı devlet adamı olarak tanındı. Divan-ı Hümayun’un ilk Müslüman tercümanı Yahya Naci Efendi’nin torunu ve hariciye memurlarından Mehmet Ruheddin Efendi’nin oğlu olarak dünyaya geldi. İlk eğitimini özel hocalardan aldı, ardından Mühendishane-i Berri-i Hümayun’da öğrenim gördü.

1834 yılında babasıyla birlikte Paris’e gitti ve Saint-Louis Lisesi’nde eğitim gördü. Bu süreçte Fransızca, İtalyanca, Latince ve Grekçe öğrendi. 1838’de Tercüme Odası’na girdi ve 1840’ta Londra’ya elçilik kâtibi olarak gönderildi. 1845’te başmütercim oldu ve devlet görevlerinde hızla yükseldi.

1851’de Encümen-i Daniş üyeliğine seçildi ve aynı yıl Tahran büyükelçisi oldu. 1860’ta Paris büyükelçiliği görevini üstlendi. 1863’te Darülfünun’da hikmet-i tarih dersleri verdi. 1864’te Anadolu sağ kol müfettişi olarak görevlendirildi ancak Bursa’da yoğun çalışmalar yürüttü.

1872’de maarif nazırı oldu, 1877’de ilk Meclis-i Mebusan’ın başkanlığını yaptı. 1878 ve 1882 yıllarında sadrazamlık görevine getirildi. 1 Nisan 1891’de İstanbul’da hayatını kaybetti ve Rumelihisarı’nda defnedildi.

Ahmet Vefik Paşa’nın Edebi Kişiliği

Ahmet Vefik Paşa edebi kişiliği, Tanzimat Edebiyatı 1. Dönem sanatçıları içinde özgün bir konumda yer aldı. Klasisizm etkisi altında eserler verdi ve özellikle adaptasyon tiyatro anlayışını benimsedi. Türk tiyatrosunun kurucusu Ahmet Vefik Paşa olarak anılmasının temel nedeni, tiyatroyu halka sevdirme çabası oldu.

Bursa Valiliği ve tiyatro çalışmaları sırasında sahne faaliyetlerine ağırlık verdi. Ahmet Vefik Paşa Moliere uyarlamaları ile tanındı ve bu eserleri yerelleştirerek Türk kültürüne uyarladı. Karakter isimlerinden olay örgüsüne kadar değişiklikler yaptı ve eserleri halkın anlayabileceği hale getirdi.

Dil konusunda tam bir birlik sağlayamadı ve farklı lehçelerden kelimeler kullandı. Buna rağmen Lehçe-i Osmani sözlüğü önemi bakımından Türk dil çalışmaları içinde bir dönüm noktası oldu. Anadolu Türkçesini bağımsız bir dil olarak ele aldı ve bu yönüyle İlk Türk Türkolog: Ahmet Vefik Paşa olarak kabul edildi.

Ahmet Vefik Paşa’nın Eserlerinin Önemi

Ahmet Vefik Paşa eserleri hem tiyatro hem de dil ve tarih alanlarında önemli katkılar sundu.

Tiyatro Uyarlamaları

• Zor Nikah ve Zoraki Tabip (Tiyatro uyarlamaları)
• Moliere’den yapılan çeşitli adaptasyonlar

Dil ve Tarih Çalışmaları

• Şecere-i Türk tercümesi
• Müntehabat-ı Durub-ı Emsal (Atasözleri çalışması)
• Lehçe-i Osmani

Eserlerinde halk diline yer verdi ve atasözlerini sistemli şekilde derledi. Yaklaşık 7000 darbımeseli bir araya getirdi. Eğitim alanında yazdığı Fezleke-i Tarih-i Osmani uzun yıllar ders kitabı olarak okutuldu.

Türk Edebiyatı Tarihi İçindeki Yeri

Ahmet Vefik Paşa, Osmanlı devlet adamları arasında kültürel üretimiyle öne çıkan nadir isimlerden biri oldu. Türk Edebiyatı Tarihi içinde hem tiyatro hem de sözlükçülük alanında öncü rol üstlendi. Ayrıca Letaif-i Rivayat ile ilişkisi bağlamında dönemin edebi atmosferine katkı sağladı.

Onun çalışmaları, Türkçülük düşüncesinin gelişmesine zemin hazırladı ve milli dil bilincinin oluşumuna katkı sundu. Bu yönüyle yalnızca bir devlet adamı değil, aynı zamanda güçlü bir kültür insanı olarak tarihte yer aldı.

Ahmet Vefik Paşa’nın Eserleri

Sözlük:

·         Salname-i Devlet-i Osmaniye, 1847

·         Atalar Sözü: Türki Durûb-ı Emsal, 1852

·         Hikmet-i Tarih, 1863

·         Fezleke-i Tarih-i Osmani, 1869

·         Lehçe-i Osmani, 1876 (yb 2000)

·         Molière uyarlamaları: Zor Nikâhı (le Mariage Forcé), 1869

·         Zoraki Tabip (le Médecin malgré lui), 1869

·         Yorgaki Dandini (George Dandin), 1869

·         Azarya (l’Avare), 1871

·         Tabib-i Âşk (l’Amour médecin), 1871

·         Meraki (le Malade imaginaire), 1871

·         Dekbazlık (les Fourberies de Scapin), 1871

Çeviri:

·         Şecere-i Türki (Ebülgazi Bahadır Han), 1864

·         İnfial-i Aşk (le Dépit Amoureux, Molière), 1869

·         Dudu Kuşları (les Précieuses ridicules, Molière), 1871

·         Don Civani (Dom Juan, Molière), 1871

·         Savruk (P’Étourdi, Molière), 1871

·         Kocalar Mektebi (l’École des maris, Molière), 1871

·         Kadınlar Mektebi (l’École des femmes, Molière), 1871

·         Tartüf (Tartuffe, Molière), 1871

·         Adamcıl (le Misanthrope, Molière), 1871

·         Okumuş Kadınlar (les Femmes savantes, Molière), 1871

·         Hikâye-i Hikemiye-i Mikromega (Micromégas, Voltaire), 1871

·         Telemak (Télémaque, Fénelon), 1880

·         Cil Blas Santillani’nin Sergüzeşti (Histoire de Gil Blas de Santillane, Lasage), 1886

·         Arslan Avcıları yahut Hak Yerini Bulur (Le Tueur de Lions, L. Thiboust-E. Lehmann), İst., 1303/1886

KAYNAKÇA: “Ahmed Vefik Paşa”, Belleten, c. XXVIII, S. 109, s. 117-139; ay, “Ahmed Vefik Paşa’nın Eserleri”, Belleten, c. XXVIII, S. 110, s. 249-283; ay, “Ahmed Vefik Paşa’nın Şahsiyetinin Teşekkülü, Hususi Hayatı ve Muhtelif Karakterleri”, Belleten, c. XXIX, S. 113, s. 121-175; S. Güray, Ahmet Vefik Paşa, Ank., 1966; R. E. Koçu, “Ahmed Vefik Paşa”, İSTA, I, 477-486; Ö. F. Akün, “Ahmed Vefik Paşa”, DİA, II, 143; N. Sakaoğlu, “Ahmed Vefik Paşa”, DBİA, I, 133-135; A. Uçman, “Ahmed Vefik Paşa”, YYOA, I, 165-167.