Aka Gündüz Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

 

Aka Gündüz kimdir?

Türk edebiyatında Milli Edebiyat dönemi yazarları arasında öne çıkan Aka Gündüz, hem siyasi hem edebi kimliğiyle dikkat çekti. Roman, öykü ve şiir alanında eserler üreten Aka Gündüz, özellikle popüler halk romancılığı anlayışıyla geniş kitlelere ulaştı.

Aka Gündüz’ün Hayatı 

Aka Gündüz, 1885 yılında Manastır’da doğdu ve 7 Kasım 1958 tarihinde Ankara’da hayatını kaybetti. Asıl adı Hüseyin Avni olan yazar, Enis Avni kimliğiyle de tanındı. Aynı adı taşıyan Hüseyin Avni Paşa ile karıştırılmamak için farklı takma adlar kullandı; Ali Kemal, Muallim, Doğan ve Seniha Hikmet gibi imzalarla yazılar yayımladı.

Babası Binbaşı Finci İbrahim Kadri Bey, annesi Melek Hanım’dır. Eğitimine Serez ve Selanik’te başladı, ardından Galatasaray Sultanisi’nde ve askeri idadilerde öğrenim gördü. Harbiye Mektebi’nden sağlık sorunları nedeniyle ayrıldı. Paris’te güzel sanatlar ve hukuk eğitimi almak istedi, ancak eğitimini tamamlayamadan İstanbul’a döndü.

Yazı hayatına gazetecilikle başladı ve Tanin gazetesinde ulusal içerikli yazılar kaleme aldı. Balkan Harbi ve Babıali Baskını sırasında yaptığı konuşmalarla dikkat çekti. Mütareke döneminde Malta’ya sürüldü, ardından Ankara’ya geçerek Milli Mücadele’ye katıldı. 1932 ile 1946 yılları arasında milletvekilliği yaptı.

Aka Gündüz'ün Edebi Kişiliği

Aka Gündüz edebi dönemi açısından değerlendirildiğinde, Milli Edebiyat dönemi içinde yer aldı. Yeni Lisan hareketi etkisiyle sade Türkçeyi benimsedi.

Edebiyata 1901 yılında Mecmua-yı Edebiye’de yayımlanan bir şiiriyle giriş yaptı. Malumat, Sabah ve Servet gibi gazetelerde yazdı. Ömer Seyfettin ile tanıştıktan sonra aruz veznini bıraktı ve hece ölçüsüne yöneldi. Genç Kalemler dergisi çevresinde yazılar kaleme aldı.

Aka Gündüz edebi kişiliği, realist ve natüralist bir anlayış üzerine kuruldu. Türkçülük akımı ve edebiyat ilişkisini eserlerinde açık biçimde işledi. Milli Mücadele dönemi Türk edebiyatı içinde yer alan yazar, toplumsal meseleleri sade bir dille anlattı.

Aka Gündüz Hangi Edebi Akıma Bağlıdır?

Aka Gündüz hangi edebi akıma bağlıdır sorusu, onun edebi kimliğini anlamak açısından önem taşıdı. Yazar, realizm ve natüralizm etkisi altında eserler verdi. Aynı zamanda Milli Edebiyat çizgisinde, halkın anlayabileceği bir dil kullanmayı tercih etti.

Romanlarında zayıf karakterli bireyleri, toplumsal yozlaşmayı ve ahlaki çöküşü konu edindi. Kadın karakterler üzerinden toplumsal eleştiriler yaptı. Anadolu’nun farklı şehirlerini, İstanbul ve Ankara’nın yanı sıra İran ve Avrupa’yı da mekân olarak kullandı.

Aka Gündüz’ün En Önemli Eseri Hangisidir?

Aka Gündüz’ün en önemli eseri hangisidir sorusuna kesin bir yanıt vermek zor olsa da, Dikmen Yıldızı en bilinen romanları arasında yer aldı. Ayrıca İki Süngü Arasında ve Bir Şoförün Gizli Defteri gibi eserleri de geniş kitlelere ulaştı.

Dikmen Yıldızı Romanının Konusu Nedir?

Dikmen Yıldızı romanının konusu, Milli Mücadele ruhunu ve dönemin kahramanlık atmosferini ele aldı. Toplumsal dönüşüm ve bireysel fedakârlık temaları öne çıktı.

Aka Gündüz’ün Takma Adları Nelerdir?

Aka Gündüz’ün takma adları nelerdir sorusuna yanıt olarak Enis Avni başta olmak üzere birçok farklı imza kullandığı görüldü. Bu durum, onun farklı türlerde ve yayın organlarında aktif bir yazar olduğunu gösterdi.

Eserlerinin Uyarlamaları

Aka Gündüz’ün eserleri sinemaya da uyarlandı. İki Süngü Arasında, Üç Kızın Hikâyesi ve Üvey Ana gibi romanları filme çekildi. Bu uyarlamalar, yazarın popüler halk romancılığı içindeki yerini güçlendirdi.

Aka Gündüz, hem edebi hem siyasi yönüyle Türk edebiyatında iz bırakan önemli bir isim olarak değerlendirildi.

Aka Gündüz’ün Eserleri

Şiir:

·         Bozgun, İst.: Kanaat Mtb., 1334/1918

Oyun:

·         Muhterem Katil, İst.: Zarafet Mtb., 1914

·         Yarım Türkler, İst.: Kanaat Mtb., 1919

·         Köy Muallimi, Ank.: Hâkimiyet-i Milliye Mtb., 1932

·         Yılmazların İkizler, Ank.: Hâkimiyet-i Milliye Mtb., 1932

·         Beyaz Kahraman, Ank.: Hakimiyet-i Milliye Mtb., 1932

·         Yarım Osman, Ank.: Hâkimiyet-i Milliye Mtb., 1933

·         Gazi Çocukları İçin 1, Ank.: Ulus Basımevi, 1933

·         Gazi Çocukları İçin 2, Ank.: Hâkimiyet-i Milliye Basımevi, 1933

·         Gazi Çocukları İçin 3, Ank.: Hâkimiyet-i Milliye Mtb., 1934

·         Mavi Yıldırım, Ank.: Hâkimiyet-i Milliye Mtb., 1934

·         Bir Devirdi, Recep Ulusoğlu Basımevi, 1938

Roman:

·         Kurbağacık (Hakiki ve Milli büyük hikâye), İst.: Cemiyet Kütüphanesi, 1919

·         Bu Toprağın Kızları, Ank.: Halk Kütüphanesi, 1927

·         Dikmen Yıldızı, İst., 1928

·         Odun Kokusu, İst., 1928 (yb Odun Kokusundaki Hicran adıyla, İst., 1938)

·         Tank-Tango, İst.: Gündoğdu Mtb., 1928

·         İki Süngü Arasında, İst.: 1929

·         Çapkın Kız, İst.: Ahmet Halit Kütüphanesi, 1930

·         Yaldız, İst.: Hüsn-i Tabiat Mtb., 1930

·         Ben Öldürmedim, İst.: Semih Lütfi Kitabevi, 1933

·         Onların Romanı, İst.: Semih Lütfi Kitabevi, 1933

·         Üç Kızın Hikâyesi, (Nemide Ali ile) İst.: Sühulet, 1933

·         Üvey Ana, Ank.: Hâkimiyet-i Milliye Mtb., 1933

·         Kokain, İst., 1933

·         Aysel, İst.: Semih Lütfi Kitabevi, 1933

·         Aşkın Temizi, İst.: Tan Mtb., 1937

·         Çapraz Delikanlı, İst., 1938

·         Zekeriya Sofrası, İst., 1938

·         Giderayak, İst.: Kanaat, 1939

·         Mezar Kazıcıları, İst.: İnkılap, 1939

·         Yayla Kızı, İst.: İnkılap, 1940

·         Bebek, İst.: Remzi, 1941

·         Bir Şoförün Gizli Defteri, İst., 1943

·         Sansaros, İst.: İnkılap, 1945

·         Eğer Aşk, İst.: İnkılap, 1946

·         Bir Kızın Masalı, İst.: Çağlayan, 1954

Öykü:

·         Türk Kalbi, İst.: Matbaa-i Hukukiye, 1327/1911

·         Türk’ün Kitabı, İst.: Selanik Mtb., 1329/1913

·         Katırcıoğlu: Avcı Sultan Mehmet Devrinde 1508-1509, İst.: Cem’i Ktp., 1332/1916

·         Hayattan Hikâyeler, İst., 1928

·         Demirel’in Hikâyeleri, İst.: Ahmet Halit, 1930

·         Demirel-Meçhul Asker-Gazi’nin Gizli Ordusu, İst.: Ahmet Halit Kitabevi, 1945

·         Türk Duygusu, Ank.: Akba, 1941.

KAYNAKÇA: “Aka Gündüz”, Türk Dili, S. 427 (Temmuz 1987), s. 33-44; Akyüz, 176, 178, 185-186; F. R. Tuncor, “Aka Günüz (Enis Avni) 1885-1958”, Yeni Defne, c. II, S. 20 (1983); A. Doğan, Aka Gündüz, Ank., 1989; S. Uğurcan, “Aka Gündüz”, DİA, II, 208-209; S. İleri, “Aka Gündüz”, DBİA, I, 146; Hazar, 36-41.