Cahit Öztelli Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

         

Cahit Öztelli

 Cahit Öztelli Kimdir?

Türk halk edebiyatı araştırmaları denildiğinde akla gelen ilk isimlerden biri olan Cahit Öztelli, yaşamını folklor çalışmalarına ve âşık edebiyatının bilinmeyen yönlerini ortaya çıkarmaya adadı. Arşiv çalışmaları, öğretmenliği ve yayımladığı eserlerle halk kültürünün korunmasına önemli katkılar sundu. Özellikle unutulmuş halk şairlerini yeniden edebiyat dünyasına kazandırması, onu Cumhuriyet dönemi halk bilimi araştırmalarının en etkili isimlerinden biri hâline getirdi.

Cahit Öztelli’nin Hayatı

Tam adı Hüseyin Cahit Öztelli olan araştırmacı, 1910 yılında Erzincan’da doğdu, 24 Şubat 1978 tarihinde Ankara’da öldü. İlk yazılarında H. Cahit Öztelli imzasını kullandı; bazı yazılarında ise Leylâ Zaloğlu ve Ruşen Yıldırım takma adlarına yer verdi. Babası Dr. Ali Vasfi Bey, annesi ise Zehra Hanım’dı.

İlköğrenimini Tokat Yeşilırmak İlkokulu’nda tamamladı. Ardından Gümüşhane Ortaokulu’nu bitirdi ve Trabzon Lisesi’nden mezun oldu. Daha sonra Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde öğrenim gördü. Üniversite yıllarında Pertev Naili Boratav’ın öğrencisi oldu ve halk bilimine yöneldi.

Mezuniyetinin ardından Denizli, Samsun, Mersin ve Konya liselerinde edebiyat öğretmenliği yaptı. Ankara Atatürk Öğretmen Okulu’nda görev aldıktan sonra Türk Ansiklopedisi’nde redaktör ve madde yazarı olarak çalıştı. Kültür Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren Milli Folklor Enstitüsü’nün kuruluşunda görev üstlendi ve kurumun müdürlüğünü yürüttü. Ayrıca burada arşiv ve uzmanlık kitaplığı oluşturulmasına öncülük etti.

Cahit Öztelli’nin Edebi Kişiliği

Cahit Öztelli’nin Edebi Kişiliği, halk kültürüne duyduğu ilgiyle şekillendi. Özellikle âşık edebiyatı üzerine yaptığı araştırmalarla dikkat çekti. Bilinmeyen halk şairlerini gün yüzüne çıkardı, mevcut kaynaklardaki eksik bilgileri tamamladı ve yeni şiirlere ulaştı. Bu yönüyle yalnızca araştırmacı değil, aynı zamanda kültürel mirasın koruyucusu oldu.

Yunus Emre, Karacaoğlan, Pir Sultan Abdal, Köroğlu, Dadaloğlu, Ercişli Emrah ve Âşık Veysel gibi isimler üzerine çalışmalar yaptı. Halk şiirine dair farklı görüşler ileri sürdü ve bu alanın gelişmesine katkı sağladı. Türk Dil Kurumu’nda yönetim kurulu üyeliği ve Sözlük Kolu başkanlığı görevlerinde bulundu.

İlk yazıları Halk Bilgisi Haberleri ve İnanç dergilerinde yayımlandı. Daha sonraki yıllarda Kopuz, Güney, Çağrı, Türk Folklor Araştırmaları, Sıvas Folkloru ve Milliyet Sanat gibi önemli yayınlarda yüzlerce makalesi yer aldı. Ayrıca Türk Ansiklopedisi, Meydan-Larousse ve Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi için halk edebiyatı alanında maddeler hazırladı.

Türk Halk Edebiyatına Katkıları

Cahit Öztelli, yalnızca akademik çalışmalarıyla değil, halk kültürünü gelecek kuşaklara aktarma çabasıyla da öne çıktı. Folklor araştırmalarını sistemli hâle getirdi ve Türkiye’de halk bilimi çalışmalarının kurumsallaşmasına katkı sundu. Özverili çalışmaları sayesinde Türk halk edebiyatı araştırmalarında kalıcı bir yer edindi.

Cahit Öztelli’nin Eserleri

Araştırma-İnceleme:

·         Zileli Şairler, Samsun: Vilayet Mtb., 1944

·         Karacaoğlan, İst.: Varlık, 1952

·         Dertli-Seyranî, İst.: Varlık, 1953

·         Köroğlu-Dadaloğlu, İst.: Varlık, 1954

·         Küçük Folklor Çalışma Planı, (A. Çiçekli ile) Konya: Konya Gazeteciler Cemiyeti, 1958

·         Nasreddin Hoca, (M. Ş. Ülkütaşır ile) Ank.: Türk Etnografya, Folklor ve Turizm Derneği, 1964

·         Onyedinci Yüzyıl Tekke Şairi Kul Nesimî, Ank.: Türk Etnografya, Folklor ve Turizm Derneği, 1969

·         Karacaoğlan: Bütün Şiirleri, İst.: Milliyet, 1970

·         Pir Sultan Abdal: Bütün Şiirleri, İst.: Milliyet, 1971

·         Yunus Emre: Bütün Şiirleri, İst.: Milliyet, 1971

·         Yunus Emre. Yeni Belgeler-Bilgiler, Ank.: kendi yayını, 1971

·         Üç Kahraman Şair: Köroğlu, Dadaloğlu, Kuloğlu, İst.: Milliyet., 1974

·         Sahte Şöhret Bir Ozan: Erzurumlu Emrah, Ank.: kendi yayını, 1976

·         Şehzâde Bayezit’in Babası Kanunî’ye İran’dan Gönderdiği Son Mektup, Ank.: Ankara Basım ve Ciltevi, 1976

·         Belgelerle Yunus Emre, Ank.: kendi yayını, 1977

·         Pir Sultan’ın Dostları, İst.: Özgür, 1984

Antoloji:

·         Halk Türküleri, İst.: Varlık, 1953

·         Halk Şiiri: 14-17. Yüzyıllar, İst.: Varlık, 1955

·         Halk Şiiri: 18. Yüzyıl, İst., 1955

·         Evlerinin Önü: Bütün Halk Türküleri, İst.: Hürriyet, 1972

·         Bektaşî Gülleri: Alevî Bektaşî Şiirleri Antolojisi, İst.: Milliyet, 1973

·         Uyan Padişahım, İst.: Milliyet, 1976

Diğer:

·         Söylev (Nutuk) 1-2, (M. Tuğrul ve S. Birsel ile) Ank.: TDK, 1963, 1964

·         Resmi Yazışmalar Sözlüğü, Ank.: TDK, 1965.

KAYNAKÇA: Necatigil, İsimler, 304; Acaroğlu, 212-213; Karaalioğlu, 446; Sıvas Folkloru Cahit Öztelli Özel Sayısı, S. 68 (Eylül 1978); Türk Folklor Araştırmaları, (Cahit Öztelli Özel Sayısı), S. 355 (Şubat 1979); N. Tan-İ. Ü. Nasrattınoğlu, Ölümünün I. Yıldönümünde H. Cahit Öztelli Kaynakçası, Ank., 1979; Ölümünün 10. Yılında Cahit Öztelli, Ank., 1988; Özkırımlı, TEA, IV, 970; “Öztelli, Cahit”, TDEA, VII, 220-221; S. Sakaoğlu, “Ölümünün 20. Yılında H. Cahit Öztelli”, Türk Dili, S. 554 (Şubat 1998), s. 155-164.