Ahmet Naim (Çıladır) Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

 

Ahmet Naim Çıladır

    Ahmet Naim Çıladır Kimdir?

Ahmet Naim Çıladır (1904-24 Nisan 1967), Türk edebiyatında özellikle Zonguldak maden işçilerinin yaşamını edebiyata taşıyan öncü yazarlar arasında yer alır. Öykülerinde, oyunlarında ve incelemelerinde Zonguldak insanının kömüre bağlı hayatını konu edinmiş; böylece edebiyatın dikkatini maden havzasında çalışan insanların gündelik yaşamına çevirmiştir.

Çıladır'ın edebiyat açısından önemini yalnızca öyküleri belirlemez. Aynı zamanda Zonguldak Havzası'nın tarihini kaleme alan ilk yazar olarak da bilinir. Bu yönüyle onun yazarlığı, yalnızca bireysel bir edebiyat uğraşı değil, yaşadığı coğrafyanın insanını ve toplumsal hafızasını kayda geçirme çabası olarak da okunabilir.

Ahmet Naim Çıladır'ın edebiyatı, kömürün yalnızca yerin altından çıkarıldığı bir maden havzasını değil; o kömürün çevresinde şekillenen insan hayatını anlatır.

Ahmet Naim Çıladır'ın Hayatı

Ahmet Naim Çıladır'ın yaşamı, edebiyat dünyasına doğrudan bir eğitim yoluyla giren yazarlardan farklı bir çizgide ilerledi. Eyüpsultan Reşadiye İlkokulu'nu bitirdikten sonra öğrenimine devam edemedi ve hayatını sürdürebilmek için çeşitli işlerde çalışmaya başladı.

Bu erken çalışma hayatı, ileride yazacağı insanların dünyasına yabancı kalmamasını sağlayan deneyimlerden biri olarak düşünülebilir. Çıladır'ın edebiyatında belirginleşen emek, çalışma ve geçim mücadelesinin arkasında, yalnızca dışarıdan gözlemleyen bir yazar değil, çalışma hayatının içinden geçmiş bir insan bulunur.

Askerliğini tamamladıktan sonra Zonguldak Ticaret Odası'nda memur olarak çalışmaya başladı. Ardından yaşamının önemli bir bölümünü geçireceği Ereğli Kömür İşletmesi'ne girdi. Burada uzun yıllar görev yapan Çıladır, zamanla istatistik şefliğine kadar yükseldi. Zonguldak'ın kömür üretimi etrafında biçimlenen ekonomik ve toplumsal yapısını yakından tanıma fırsatı bulduğu bu yıllar, onun edebiyatının beslendiği temel zemini oluşturdu.

Çalışma hayatının büyük bölümünü Zonguldak kömür havzasında geçirmesi, Çıladır'ın yazarlığını da belirgin biçimde şekillendirdi. O, maden dünyasını uzaktan seyreden bir anlatıcı olmaktan çok, bu dünyanın insanlarına ve çalışma koşullarına içeriden bakabilen bir yazar oldu.

Ahmet Naim Çıladır'ın Edebi Kişiliği

Ahmet Naim Çıladır'ın edebi üretiminin merkezinde Zonguldak insanı ve kömüre bağlı yaşam vardır. 1935-1947 yılları arasında öyküleri Yedigün, Yurt ve Dünya ve Zonguldak'ta yayımlanan Doğu dergisinde yayımlandı. Bu metinlerde Zonguldak'ın yalnızca coğrafi bir mekân olarak değil, insan hayatını biçimlendiren güçlü bir çevre olarak ele alındığı görülür.

Maden, onun anlatılarında yalnızca çalışma alanı değildir. İnsanın geçimini, gündelik hayatını ve toplumsal ilişkilerini belirleyen bir yaşam çevresidir. Bu nedenle Çıladır'ın yazarlığında kömür işçisinin dünyası ile Zonguldak'ın tarihi ve toplumsal yapısı birbirinden ayrılmaz.

Öykülerinin yanı sıra oyun ve incelemelerinde de Zonguldak insanının kömüre bağlı yaşantısını ele aldı. Böylece farklı edebi türleri kullanarak aynı dünyanın farklı yüzlerini kayda geçirdi. Bu bakımdan Çıladır'ın yazarlığı, edebiyat ile toplumsal tanıklık arasında özel bir yerde durur.

Zonguldak'ı Yazıya Geçirmek

Çıladır'ın edebiyat tarihindeki en önemli özelliklerinden biri, Zonguldak Havzası'nın tarihini ilk kez kaleme alan yazar olarak anılmasıdır. Bu yönüyle onun eserleri yalnızca edebi metinler olarak değil, belirli bir dönemin Zonguldak'ını ve kömür havzasında şekillenen insan ilişkilerini anlamaya yardımcı olan yazılı tanıklıklar olarak da değerlidir.

Çünkü bir şehrin tarihi yalnızca resmi belgelerde, istatistiklerde ve kurum kayıtlarında yaşamaz. Bazen bir işçinin gündelik hayatı, bir maden ocağının çevresindeki yaşam ya da kömürün bir ailenin kaderini nasıl belirlediği, edebiyatın hafızasında daha canlı bir biçimde kalır.

Ahmet Naim Çıladır'ın önemi biraz da burada ortaya çıkar: O, Zonguldak'ın kömürle yazılan toplumsal tarihine edebiyatın hafızasını eklemiştir.

Ahmet Naim Çıladır'ın Eserleri ve Yazarlığı

Çıladır'ın öyküleri, oyunları ve incelemeleri, esas olarak Zonguldak ve kömür havzasında yaşayan insanların dünyasına odaklanır. Bunun yanında radyo oyunları yazmış ve çeviriler yapmıştır. Öykülerinin önemli bir bölümü yaşamı sırasında çeşitli süreli yayınlarda yayımlandı. Ancak yazarın edebiyat tarihindeki görünürlüğü, ölümünden sonra eserlerinin derlenmesiyle daha belirgin hale geldi.

Öyküleri ölümünün ardından iki kitapta toplandı. Bu durum, Ahmet Naim Çıladır'ın edebiyat serüveninin yalnızca kendi dönemindeki yayınlarla sınırlı kalmadığını gösterir. Yaşadığı dönemde süreli yayınlarda yer alan metinleri, daha sonra yapılan derlemeler aracılığıyla yeniden okurla buluşmuştur.

Ahmet Naim Çıladır'ın Edebiyatımızdaki Yeri

Ahmet Naim Çıladır, Türk edebiyatında emekçi insanın ve maden işçisinin hayatını Zonguldak merkezinde anlatan öncü yazarlardan biri olarak değerlendirilmelidir. Onun yazarlığını önemli kılan, büyük edebi iddialardan çok, gözünü çevirdiği insanların hayatını ciddiye almasıdır. Kömür havzasında çalışan insanların yaşamı, onun kaleminde edebiyatın konusu haline gelmiştir. Bu nedenle Çıladır'ın eserlerine yalnızca bir öykücünün metinleri olarak bakmak eksik kalır. Onlar aynı zamanda Zonguldak'ın toplumsal hafızasına düşülmüş edebi kayıtlar niteliğindedir.

1972 yılında Zonguldak'ta yayımlanan Çığ dergisinin 3. sayısını Ahmet Naim Çıladır'a ayırması, ölümünden yıllar sonra da onun edebi mirasının hatırlandığını göstermesi bakımından önemlidir. 24 Nisan 1967'de hayatını kaybeden Ahmet Naim Çıladır, geride yalnızca öyküler bırakmadı. Bir şehrin, bir maden havzasının ve o havzada çalışan insanların hayatını edebiyatın konusu haline getirerek Zonguldak'ın edebi hafızasında kendisine özgü bir yer açtı.

Bazı yazarlar büyük şehirlerin kalabalığında görünür olur; bazıları ise bir maden havzasının karanlığında, görünmeyen hayatları yazıya geçirerek kalıcılaşır. Ahmet Naim Çıladır, kömürün içinden insanı çıkaran yazarlardan biridir.

Ahmet Naim Çıladır’ın Eserleri

Öykü:

·         Kuduz Düğünü, İst.: Yeditepe, 1968

·         Bir Yudum Soluk, İst.: Deniz, 1971

Oyun:

·         Uzun Mehmet: Türk Kömürünü İlk Bulan Türk, (Celal Edib ile) Ank.: Cumhuriyet Halk Partisi, 1938

·         Define, 1939

İnceleme:

·         Zonguldak Havzası, İst.: Hüsnü Tabiat B., 1934

·         Bir Müstemleke Harbinin Tarihi, Bartın: Memleket B., 1937?

·         Halkevinden Köye, Zonguldak: Zonguldak Halkevi, 1037

·         İkinci Dünya Savaşında Devletler, Zonguldak: Karaelmas B., 1945.

KAYNAKÇA: Necatigil, İsimler, 18; Kurdakul, Sözlük, 27.