Lütfullah Sami Akalın Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

 

L. Sami Akalın

       L. Sami Akalın Kimdir?

Lütfullah Sami Akalın (2 Kasım 1924 – 23 Ocak 2005), Türk edebiyatında özellikle halkbilimi araştırmaları, halk edebiyatı, şiir ve antoloji çalışmalarıyla iz bırakan yazar ve akademisyenlerden biridir. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nde başlayan akademik yolculuğu, onu öğretmenlikten üniversite hocalığına, halkbilimi araştırmalarından şiire uzanan geniş bir edebiyat dünyasına taşımıştır.

Akalın'ın hayatına bakıldığında, yalnızca bir akademisyenin meslek çizgisi değil; Türk kültürünün sözlü ve yazılı birikimini araştırmaya, anlamaya ve gelecek kuşaklara aktarmaya adanmış uzun bir entelektüel çaba görülür.

L. Sami Akalın'ın Hayatı

Tam adı Lütfullah Sami Akalın olan yazar, 2 Kasım 1924'te doğdu. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü tamamladı. Üniversite eğitiminin ardından Erzurum ve İstanbul'da lise öğretmeni olarak görev yaptı. Bu dönem, Akalın'ın yalnızca edebiyat bilgisiyle değil, eğitimci kimliğiyle de şekillendiği yıllardı. Daha sonra Balıkesir Necatibey Eğitim Enstitüsü'nde öğretim üyeliği yaptı.

Akademik merakı onu Türkiye sınırlarının dışına da taşıdı. 1955-1956 yıllarında Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Illinois Üniversitesi'nde, engelli çocukların eğitimi ve genel antropoloji alanlarında uygulamalı çalışmalar gerçekleştirdi. Bu deneyim, Akalın'ın çalışma alanının yalnızca klasik edebiyat araştırmalarıyla sınırlı olmadığını gösterir. İnsan, kültür, toplum ve sözlü gelenek arasındaki ilişkiyi farklı disiplinlerin imkânlarıyla değerlendiren bir araştırmacı olarak gelişti.

Dede Korkut Üzerine Doktora Çalışması

Akalın'ın akademik hayatındaki önemli dönemeçlerden biri, Dede Korkut Kitabı üzerine gerçekleştirdiği doktora çalışması oldu. 1968 yılında “Dede Korkut Kitabı'nın Folklor Bakımından Değerlendirilmesi” başlıklı teziyle doktorasını verdi. Bu çalışma, onun halkbilimine duyduğu ilgiyi akademik bir zeminde derinleştirdi. Dede Korkut gibi Türk kültürünün temel anlatı kaynaklarından birini folklor açısından ele alması, Akalın'ın edebiyatı yalnızca estetik bir alan olarak değil, toplumun hafızasını taşıyan canlı bir kültür alanı olarak gördüğünü ortaya koymaktadır.

L. Sami Akalın'ın Akademik ve Edebi Kişiliği

L. Sami Akalın'ın edebiyat dünyasındaki yerini yalnızca “şair” ya da “akademisyen” gibi tek bir sıfatla açıklamak güçtür. Onun çalışmalarında halk edebiyatı, halkbilimi, şiir, antoloji ve çeviri birbirini tamamlayan alanlar olarak karşımıza çıkar. 1973 yılında Taiwan'da düzenlenen İkinci Dünya Şairleri Kongresi'ne katılması, Akalın'ın şiir ve edebiyat faaliyetlerinin uluslararası bir çevreye de ulaştığını gösteren önemli bir ayrıntıdır.

Akademik kariyerinin ilerleyen dönemlerinde Boğaziçi Üniversitesi'nde (1982) ve İstanbul Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi'nde (1984-1989) halkbilimi doçenti olarak görev yaptı. Bu yıllar, onun araştırmacı kimliğinin üniversite çatısı altında daha belirgin biçimde kurumsallaştığı dönemlerdi.

L. Sami Akalın'ın asıl önemi, halk kültürünü geçmişte kalmış bir folklor malzemesi olarak değil, Türk edebiyatının ve kültürel hafızanın temel kaynaklarından biri olarak ele almasında aranmalıdır.

Şiir, Antoloji ve Çeviri Çalışmaları

Akalın'ın edebî üretimi yalnızca akademik araştırmalarla sınırlı kalmadı. Şiir kitapları, çeşitli dillerden derlediği antolojiler ve şiir çevirileri de edebî çalışmalarının önemli parçalarını oluşturdu.

Bu çok yönlülük, onun edebiyata bakışının sınırlarını da gösterir. Bir yandan Türk halk edebiyatının köklerine yönelirken, diğer yandan farklı dillerdeki şiirleri ve edebî birikimleri Türkçeyle buluşturmaya çalıştı. Dolayısıyla Akalın'ın edebî kişiliğinde iki yön dikkat çeker: kültürel hafızanın köklerine dönmek ve farklı edebiyatların seslerine açık olmak.

Uluslararası edebiyat çevreleriyle ilişkisi de bu geniş ufkun bir parçasıdır. International Who's Who in Poetry ile Centro Studi e Scambi Internazionali Accademia Internazionale L. Da Vinci üyelikleri, onun şiir ve edebiyat alanındaki uluslararası bağlantılarının göstergeleri arasında yer alır.

L. Sami Akalın'ın Türk Edebiyatındaki Yeri

L. Sami Akalın'ın edebiyat tarihindeki yeri, tek başına bir şiir külliyatı ya da tek bir akademik çalışmayla açıklanabilecek kadar dar değildir. Onu önemli kılan temel unsurlardan biri, Türk kültürünün sözlü ve yazılı mirası arasında köprü kuran araştırmacı kimliğidir. Dede Korkut üzerine yaptığı doktora çalışmasından halkbilimi araştırmalarına, şiir kitaplarından antoloji ve çeviri faaliyetlerine kadar uzanan üretimi, onun edebiyatı geniş bir kültür alanı içerisinde değerlendirdiğini gösterir.

Akalın, öğretmenlikten akademisyenliğe uzanan hayatında edebiyatın yalnızca kitaplarda yaşayan bir sanat olmadığını; toplumların hafızasını, inançlarını, anlatılarını ve dünyayı algılama biçimlerini taşıdığını gösteren bir çalışma çizgisi oluşturdu.

23 Ocak 2005'te hayatını kaybeden L. Sami Akalın, ardında yalnızca akademik çalışmalar ve edebî eserler değil, Türk halk kültürünü araştırmaya ve gelecek kuşaklara aktarmaya adanmış bir ömür bıraktı.

Bugün onun adını hatırlamak, yalnızca bir edebiyat insanının biyografisini yeniden okumak anlamına gelmez. Aynı zamanda Türk kültürünün sözlü hafızasına, halk edebiyatının zenginliğine ve bu mirası belgeleyen araştırmacıların emeğine yeniden bakmak anlamına gelir.

L. Sami Akalın’ın Eserleri

İnceleme-Derleme:

·         Erzurum Bilmeceleri, Erzurum: Erzurum Lisesi Folklor Kolu, 1954

·         Edebiyat Terimleri Sözlüğü, İst.: Varlık, 1966 (genişletilmiş bas. 1970)

·         Dede Korkut Kitabı’nın Folklor Bakımından Değerlendirilmesi (doktora tezi özeti), İst.: İÜEF, 1969

·         Türk Manilerinden Seçmeler, 2 c., Ank.: Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı Kültür Yayınları, 1972

·         İnsanın Ne Olduğu Konusunda, 1988

·         Türk Dilek Sözlerinden Alkışlar Kargışlar, Ank.: Kültür Bakanlığı, 1990

·         Konumuz İnsan, İst.: Boğaziçi Üni., [1991?]

·         Türk Folklorunda Kuşlar, Ank.: Kültür Bakanlığı, 1993

·         Konumuz Atasözleri, İst.: Boğaziçi Üni., 1993

·         Ayakkabıcılık Terimleri Sözlüğü, (A. Yılgör ve N. Seylan ile) İst.: Boğaziçi Üni., 1993

Biyografi:

·         Halit Ziya Uşaklıgil: Hayatı, Sanatı, Eserleri, İst.: Varlık, 1953

·         Mehmet Rauf: Hayatı, Sanatı, Eserleri, İst.: Varlık, 1953

Antoloji:

·         Japon Şiiri Tarihi ve Antolojisi, İst.: Varlık, 1962

·         Çin Şiiri Tarihi ve Antolojisi, İst.: Yenilik B., 1964

·         Hint Şiiri, İst.: Saka, 1977

·         Zenci Şiirinden Seçmeler, İst., 1977

·         Zenci Şiiri, İst.: Saka, 1979

Şiir:

·         İnsan Türü: Dramatik Şiir/The human race: A dramatic poem, İst.: Saka, 1974

·         İnsan Boyutları, İst.: Saka, 1981

Çeviri:

·         Mevlana’dan Rübailer, (ölçülü uyaklı çeviri) İst.: Boğaziçi Üni. Mtb., 1991

KAYNAKÇA: Necatigil, İsimler, 22; Kurdakul, Sözlük, 34; “Akalın, L. Sami”, TDEA, I, 85; Karaalioğlu, 28; Işık, 29.