Bekir Sıtkı Erdoğan Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

 

Bekir Sıtkı Erdoğan

     Bekir Sıtkı Erdoğan Kimdir?

Bekir Sıtkı Erdoğan (1926, Karaman – 24 Ağustos 2014, İstanbul), Türk şiirinde halk ve divan şiiri geleneklerini Cumhuriyet dönemi içinde yeniden yaşatan şairlerden biridir. Şiirlerinde hem hece hem de aruz ölçüsünü kullanan Erdoğan; şairliğinin yanı sıra öğretmenliği ve söz yazarlığıyla da tanınmıştır. Erdoğan, geleneksel şiirin biçim ve söyleyiş imkânlarını çağdaş hayatın duyarlıklarıyla buluşturmaya çalışmış; özellikle âşık tarzı şiir ile divan şiirinden beslenen bir çizgiyi Cumhuriyet sonrasında sürdürmüştür.

Bugün adı en çok “Hancı” şiiri ve Cumhuriyet'in 50. Yıl Marşı ile hatırlanır. Ancak edebî serüveni, birkaç tanınmış şiirin çok ötesinde, uzun yıllara yayılan bir öğretmenlik ve şiir çalışmasının ürünüdür. Bekir Sıtkı Erdoğan'ın şiiri, geçmişin şiir geleneklerini terk etmek yerine onları yeni zamanın içinde yaşatmayı deneyen bir anlayışın temsilidir.

Bekir Sıtkı Erdoğan’ın Hayatı

Karaman'dan Kuleli'ye: Şiire Açılan Yol

Bekir Sıtkı Erdoğan, Adviye Hanım ile mücellit Yahya Erdoğan'ın oğlu olarak 1926'da Karaman'da dünyaya geldi. İlk ve orta öğrenimini doğduğu şehirde tamamladı. Hayatının sonraki dönemi, onu askerlik mesleğine taşıdı. 1946'da Kuleli Askeri Lisesi'ni, ardından 1948'de Kara Harp Okulu'nu bitirdi. Anadolu'nun çeşitli şehirlerinde yaklaşık on yıl boyunca kıta hizmetinde piyade subayı olarak görev yaptı.

Ancak askerlik mesleği, Erdoğan'ın edebiyatla kurduğu bağı ortadan kaldırmadı. Tam tersine, mesleğinin yanında Türk dili ve edebiyatına yönelik ilgisini sürdürdü. Ankara'da görev yaptığı yıllarda Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü 1957'de tamamlaması, onun edebiyatla ilişkisini daha bilinçli ve sistemli bir zemine taşıdı. Bu tercih, Erdoğan'ın sonraki hayatındaki iki önemli alanı —askerlik ve edebiyatı— birbirinden kopuk iki uğraş olmaktan çıkardı.

Askerlikten Öğretmenliğe

Erdoğan, 1959'da öğretmenliğe başladı. Heybeliada Deniz Lisesi ile Deniz Harp Okulu'nda edebiyat öğretmenliği yaptı. Böylece gençlik yıllarında başlayan askerlik hayatı, zamanla edebiyat öğretmenliğiyle iç içe geçti. Şair kimliğinin yanında öğretmenlik, Erdoğan'ın hayatının uzun süre devam eden temel uğraşlarından biri oldu.

1973'te albay rütbesindeyken kendi isteğiyle emekliye ayrıldı. Fakat emeklilik onun eğitim hayatından çekilmesi anlamına gelmedi. Emekliliğinin ardından da çeşitli özel okullarda ve İstanbul Özel Alman Lisesi'nde öğretmenlik yapmayı sürdürdü.

Bekir Sıtkı Erdoğan'ın Edebi Kişiliği

Bekir Sıtkı Erdoğan'ın şiir anlayışının merkezinde gelenekle bağını koparmamak vardır. Şiirleri Çınaraltı, Yedigün, Şadırvan, İstanbul, Türk Yurdu, Kubbealtı Akademi Mecmuası, Hisar, Çağrı, Millî Kültür ve Türk Edebiyatı gibi dergilerde yayımlandı.

Zaman zaman serbest vezni de kullanan Erdoğan, biçim ve konu bakımından daha çok âşık tarzı şiirden ve divan şiirinden yararlandı. Hece ve aruz ölçülerini kullanması da bu gelenekle kurduğu bağın önemli göstergelerinden biriydi. Burada dikkat çekici olan, onun geleneksel şiir biçimlerini yalnızca geçmişe ait kalıplar olarak görmemesidir. Erdoğan'ın şiirinde gelenek, yaşayan bir ifade imkânı olarak karşımıza çıkar.

Bu nedenle onun şiirini değerlendirirken yalnızca “hece kullanan” veya “aruz kullanan” bir şair tanımı yeterli değildir. Asıl önemli olan, Cumhuriyet döneminde geleneksel Türk şiirinin sesini sürdürme çabasıdır.

“Hancı”dan Cumhuriyet'in 50. Yıl Marşı'na

Bekir Sıtkı Erdoğan'ın geniş kitleler tarafından tanınmasını sağlayan şiirlerinin başında “Hancı” gelir. Şairin bazı şiirleri bestelenerek şiir ile musiki arasındaki bağı da güçlendirmiştir. “Hancı” ve “Göz Göz Oldu Yüreğim” şiirleri S. İnal tarafından; “Rüzgâr Kırdı Dalımı” ve “Kışlada Bahar” ise S. Erköse tarafından bestelenmiştir.

Erdoğan'ın şiirlerinin bestelenmesi, onun söz dünyasının yalnızca yazılı edebiyat içinde kalmadığını gösterir. Şiirin ezgiyle buluşması, özellikle geleneksel şiir anlayışından beslenen bir şair için doğal ve anlamlı bir uzantı oluşturur.

Cumhuriyet'in 50. Yıl Marşı

Bekir Sıtkı Erdoğan'ın edebiyat dünyasındaki en bilinen çalışmalarından biri de Cumhuriyet'in 50. Yıl Marşıdır. Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı tarafından açılan Cumhuriyet'in “50. Yıl Marşı” Güfte Yarışması'nda birincilik kazanan şiiri, N. Kâzım Akses tarafından bestelendi.

Bu başarı, Erdoğan'ın şiirinin yalnızca bireysel duyarlıkların ifadesi olmadığını; gerektiğinde toplumun ortak hafızasına seslenen bir metne de dönüşebildiğini gösteren önemli bir dönemeçtir.

Bekir Sıtkı Erdoğan'ın Türk Edebiyatındaki Yeri

Bekir Sıtkı Erdoğan'ın edebî kişiliğini anlamanın en doğru yollarından biri, onu gelenek ile Cumhuriyet dönemi arasındaki süreklilik içinde değerlendirmektir. O, şiirin geçmişle bağını kesmesini zorunlu görmeyen bir anlayışın şairidir. Halk şiirinin söyleyişinden ve divan şiirinin biçim dünyasından yararlanırken çağdaş dönemin edebiyat ortamında eser vermiştir. Bu açıdan Erdoğan'ın şiiri, edebiyat tarihindeki büyük kırılmaların arasında sessiz fakat ısrarlı bir devamlılığı temsil eder. Bekir Sıtkı Erdoğan'ın asıl ısrarı, şiirin değişen zaman karşısında kendi köklerini kaybetmeden yaşayabileceğine duyduğu inançta aranmalıdır.

Onun hayatında askerlikten edebiyata, öğretmenlikten şairliğe uzanan farklı yollar sonunda aynı noktada birleşir: Türkçenin şiir imkânlarını yaşatmak. 1926'da Karaman'da başlayan bu uzun hayat, 24 Ağustos 2014'te İstanbul'da sona erdi. Ardında yalnızca “Hancı” ve Cumhuriyet'in 50. Yıl Marşı gibi hafızalara yerleşmiş eserleri değil; geleneksel şiirin sesini Cumhuriyet döneminde sürdürme çabasını da bıraktı. Bekir Sıtkı Erdoğan, bu yönüyle Türk şiirinin gelenekle kurduğu uzun ve kesintisiz ilişkinin şairlerinden biri olarak hatırlanmayı hak eder.

Bekir Sıtkı Erdoğan’ın Ödülleri

1965’te “Deniz Harp Okulu Marşı”,1973’te “50. Yıl Marşı”, 1981’de “100. Yıl Marşı”, 1998’de “75. Yıl Marşı” ile birincilik ödüllerinin sahibi oldu.

Bekir Sıtkı Erdoğan’ın Eserleri

Şiir:

·         Bir Yağmur Başladı, Ank.: Güney Mtb., 1949

·         Yalan Dünya, Ank.: Nur Mtb., 1958

·         Dostlar Başına, İst.: Baha Mtb., 1965.

KAYNAKÇA: Necatigil, İsimler, 145-146; “Erdoğan, Bekir Sıtkı”, TDEA, III, 61-62; Özkırımlı, TEA, II, 450; Kurdakul, Sözlük, 241; Kaplan, Cumhuriyet, 300; Çongar, 250-262.