Taner Baybars Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

 

Taner Baybars

  Taner Baybars Kimdir?

Taner Baybars, 18 Haziran 1936'da Lefkoşa'da doğan, 20 Ocak 2010'da Fransa'nın Béziers kentinde hayatını kaybeden Kıbrıs Türkü şair ve yazardır. Asıl adı Taner Halil Fikret Baybars olan sanatçı, eserlerinde Timothy Bayliss imzasını da kullandı. Kıbrıs'ta başlayan yaşamı Londra'ya, oradan Fransa'ya uzanırken şiiri de benzer biçimde Türkçe, İngilizce ve Fransızca kültürlerin kesiştiği çok dilli bir edebiyat alanına dönüştü. Taner Baybars'ın şiirini anlamak, biraz da sınırların ötesinde yaşamış bir şairin dünyasına bakmaktır.

Taner Baybars'ın Hayatı

Taner Baybars, ikisi de öğretmen olan Şaziye (Rüstem) Hanım ile Halil Fikret Evliyazade'nin oğludur. Şair Mehmet Yaşın'ın yeğenidir. Lefkoşa Türk Lisesi'nden mezun olduktan sonra Londra'daki Birkbeck College'da hukuk öğrenimine başladı. Ancak bu öğrenimini yarıda bırakarak çalışma hayatına yöneldi.

1956-1988 yılları arasında İngiliz Askeri Kütüphanesi ile British Council'de kütüphane, kitap sergisi ve fuar görevlisi olarak çalıştı. Bu görevler, Baybars'ın yalnızca kitaplarla iç içe bir çalışma hayatı sürmesini değil, aynı zamanda farklı kültürlerin ve edebiyatların arasında bulunmasını da sağladı.

Şairin Londra yıllarında radyo da önemli bir yer tuttu. 1958-1982 arasında BBC Radio-3 için şiir programları hazırladı. 1967 yılında ise Nâzım Hikmet hakkında hazırladığı bir radyo programını BBC'de sundu.

Baybars'ın edebiyatla ilişkisi yalnızca kendi şiirleriyle sınırlı değildi. Şair, farklı diller arasında dolaşan bir edebiyat insanı olarak çeviri faaliyetleriyle de Türk şiirinin tanınmasına katkıda bulundu. Londra'daki Poetry Society ile Saint-Chinian'daki La Ruée Vers l'Art adlı kuruluşlara üyeydi. Yaşamının ilerleyen döneminde Fransa'nın Saint-Chinian kentinde yaşadı. Boşanmış ve bir çocuk babası olan Baybars, 20 Ocak 2010'da Béziers'de hayatını kaybetti.

Taner Baybars'ın Edebiyata İlk Adımı

Baybars'ın şiir yolculuğu oldukça erken başladı. İlk şiiri 1946 yılında, henüz çocukluk çağındayken, Lefkoşa'da yayımlanan Yeni Mecmua'da çıktı. Bu erken başlangıç, onun edebiyatla ilişkisinin geçici bir heves olmadığını gösteren önemli bir ayrıntıdır. Şiir, Baybars'ın hayatında zamanla yalnızca bir yazı uğraşı olmaktan çıkarak farklı coğrafyalar ve diller arasında kurduğu bağın temel araçlarından biri hâline geldi.

Şiir ve yazıları Yenilik, İstanbul, Hisar, kitap-lık, Ambit (Londra) ve Europe (Fransa) gibi dergilerde yayımlandı. Bu yayın çizgisi bile Baybars'ın edebî dünyasının sınırlarını göstermesi bakımından dikkat çekicidir: Türkiye ve Kıbrıs'taki Türkçe edebiyat çevreleriyle ilişkisini korurken, Londra ve Fransa'nın edebiyat ortamlarında da varlık gösterdi.

Taner Baybars'ın Edebi Kişiliği

Taner Baybars'ı edebiyat tarihinde farklılaştıran en önemli özelliklerden biri, tek bir dilin ve tek bir şiir geleneğinin içinde kalmamasıdır. İlk kitabından sonra şiirlerini İngilizce ve Fransızca yazmaya yöneldi. Böylece Kıbrıs Türk kimliğiyle başlayan edebî yolculuğu, giderek daha geniş bir kültürel alana açıldı.

Onun şiir dünyasında Türk, İngiliz, Yunan ve Fransız şiir gelenekleri bir araya geldi. Bu nedenle Baybars'ın şiiri, yalnızca bir dilden diğerine geçen bir yazarlık deneyimi olarak değil, farklı edebiyatların birbirine temas ettiği özgün bir alan olarak değerlendirilir. Şairin edebî kişiliğinin önemli bir başka yönü de çevirmenliğidir. Başta Nâzım Hikmet olmak üzere farklı şairlerden yaptığı çeviriler, Türk şiirinin farklı kültür ve dillerde tanınmasına katkıda bulundu.

Taner Baybars'ın Şiirindeki Çok Kültürlülük

Baybars'ın şiirini belirleyen temel özelliklerden biri çok dillilik ve çok kültürlülüktür. Türkçe, İngilizce ve Fransızca arasında şekillenen hayat tecrübesi, onun şiir anlayışına da doğrudan yansıdı. Türk, İngiliz, Yunan ve Fransız şiir geleneklerini birlikte kullanması, onu belirli bir edebiyat çevresinin içine tamamen yerleştirmeyi güçleştirir. Tam tersine Baybars, edebiyatlar arasındaki geçiş alanında duran bir şair görüntüsü verir. Baybars'ın edebî serüveni, Kıbrıs'tan Londra'ya ve Fransa'ya uzanan yaşamının doğal bir sonucudur.

Taner Baybars'ın Edebiyat Tarihindeki Yeri

Taner Baybars, edebiyatımızda adı daha geniş kitleler tarafından yeterince bilinmeyen, ancak yaşamı ve şiir anlayışı bakımından dikkat çekici bir sanatçıdır. Kıbrıs'ta başlayan hayatının Londra ve Fransa'ya uzanması, onu farklı kültürlerle sürekli temas hâlinde tuttu. Kütüphanelerde, radyoda, edebiyat kuruluşlarında ve dergilerde sürdürdüğü çalışmalar ise şiirle kurduğu ilişkiyi yalnızca bireysel bir yazarlık faaliyeti olmaktan çıkardı.

Türk şiirini farklı dillere taşıması, farklı şiir geleneklerini kendi dünyasında buluşturması ve çok dilli bir şiir anlayışı geliştirmesi, Baybars'ın edebiyat tarihindeki özgün yerini belirleyen başlıca unsurlardır.

Onun hayatına bakıldığında, şiirin bazen tek bir ülkeye, tek bir dile veya tek bir edebiyat geleneğine sığmadığı görülür. Taner Baybars da kendi yaşamı gibi şiirini sınırların ötesine taşıyan sanatçılardan biridir. Kıbrıs'ta başlayan ve Avrupa'nın farklı kültür merkezlerinden geçerek Fransa'da son bulan hayatı, geride diller arasında dolaşan, kültürleri birbirine yaklaştıran ve Türk şiirini farklı coğrafyalara taşıyan özgün bir edebî miras bıraktı.

Taner Baybars’ın Ödülleri

To Catch a Falling Man ile 1962 EC Gregory Award (reddetti)

Taner Baybars’ın Eserleri

Şiir:

·         Mendilin Ucundakiler, Lefkoşa: Çardak, 1953

·         To Catch a Falling Man, Londra: Scorpion, 1963

·         Susila in the Autumn Woods, Rushden: Sceptre, 1974

·         Narcissus in a Dry Pool, Londra: Sidgwich & Jackson, 1978

·         Pregnant Shadows, Londra: Sidgwich & Jackson, 1981

Roman:

·         A Trap for the Burglar, Londra: Owen, 1965

Anı:

·         Plucked in a Far-Off Land, Londra: Gollancz, 1970

Derleme:

·         Modern Turkish Poetry, (Osman Türkay’la) Londra: MPT, 1971

Türkçeye çevrilen yapıtları:

Şiir:

·         Seçme Şiirler/ Selected Poems 1947-1997, (çev. M. Yaşın) İst.: YKY, 1997

·         Tilki ile Çobanaldatan, Toplu Şiirler 1951-2001, (çev. G. Korkmazel) İst.: YKY, 2007

Anı:

·         Uzak Ülke: Bir Kıbrıs Çocukluğu, (Plucked in a Far-Off Land’ın Türçesi, çev. B. Ö. Düzgören) İst.: YKY, 1997

Çeviri:

·         Selected Poems of Nâzım Hikmet, Londra: Cape, 1967

·         The Moscow Symphony (N. Hikmet), Londra, 1970

·         The Day Before Tomorrow (N. Hikmet), Oxford: Carcanet, 1972

·         Nâzım Hikmet: A Sad State of Freedom, (R. Mckane ile) Warwick: Greville, 1990.

İngilizceden Türkçeye:

·         Karlı Bir Gün (E. J. Keats), Londra: Bodley Head, 1980

·         Peter’in Sandalyesi (E. J. Keats), Londra: Bodley Head, 1980.

KAYNAKÇA: Necatigil, İsimler, 76; Karaalioğlu, 98-99; Mehmet Yaşın, Kıbrıslıtürk Şiiri Antolojisi, İst., 1994