Tarık Dursun K. Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

      

Tarık Dursun K.

     Tarık Dursun K. Kimdir?

Tarık Dursun K. (26 Mayıs 1931 - 11 Ağustos 2015), tam adıyla Tarık Dursun Kakınç, Türk edebiyatının öykü ve roman alanında öne çıkan; gazetecilik, sinema, senaryo yazarlığı ve yayıncılık gibi farklı alanlarda da üretmiş çok yönlü sanatçılarından biridir.

Onun edebiyat serüveni, yalnızca kitaplarla kurulmuş bir hayatın hikâyesi değildir. Gazete bürolarından sinema setlerine, kitabevlerinden yayınevlerine uzanan geniş bir çalışma alanının içinden geçer. Bu nedenle Tarık Dursun K.’yı anlamak, aynı zamanda 1950 kuşağının değişen Türkiye’sine, kentleşmeye ve gündelik hayatın edebiyata sızmasına bakmak anlamına gelir.

Tarık Dursun K.’nın edebiyatı, büyük tarihsel olaylardan çok, o olayların içinde yaşayan sıradan insanların hayatlarına yakından bakar. Onun dünyasında fabrika işçileri, deniz emekçileri, küçük memurlar, esnaf, gençler ve çocuklar vardır. İzmir ve Ege kentlerinin sokakları, mahalleleri ve gündelik hayatı ise bu insanların hikâyelerini taşıyan canlı bir zemine dönüşür.

Tarık Dursun K’nın Hayatı

Çocukluk ve Çalışma Hayatının İçinden Gelen Bir Yazar

Tarık Dursun K., Neriman Ayşe Hanım ile Mehmet Halit Kakınç’ın oğludur. Soyadı Kakınç olan yazar, edebiyat hayatının çeşitli dönemlerinde T. Kakınç imzasını da kullanmıştır.

İlkokulu İzmir ve Ankara’da tamamladı. Ortaokulu ise dışarıdan sınavlara girerek 1950’de bitirdi. Henüz erken yaşlarda çalışma hayatının farklı yüzleriyle karşılaştı. Gazete dağıtıcılığından seyyar köfteciliğe, otobüs biletçiliğinden muhasebe yardımcılığına ve memurluğa kadar çeşitli işlerde çalıştı. Bu deneyimler, ileride yazacağı öykülerin insan malzemesini de besleyecekti. Çünkü Tarık Dursun K.’nın edebiyatında hayat, uzaktan seyredilen bir konu değildir; içinden geçilmiş, gözlemlenmiş ve yaşanmış bir gerçekliktir.

Tarık Dursun K.’nın Edebi Kişiliği

Gazetecilikten Edebiyata: Hayatın İçindeki İnsan

Gazeteciliğe İzmir'de Anadolu gazetesinde başladı. Daha sonra Ankara ve İstanbul'da gazetecilik yaptı. Ankara'da Son Havadis, Pazar Postası, Yenigün ve Ulus gazetelerinde; İstanbul'da ise Son Posta, Vatan, Milliyet, Dünya ve Yeni Ortam gazetelerinde sekreter yardımcılığı ve röportaj yazarlığı yaptı. Bunun yanında kitap tanıtma yazıları da kaleme aldı. Gazetecilik, ona, insanları, şehirleri, çalışma hayatını ve gündelik ilişkileri yakından gözlemleyebileceği bir alan sağladı. Bu yüzden öykülerindeki insanlara bakışında gazeteciliğin dikkatli gözü ile edebiyatçının sezgisi yan yana durur.

Sinema ile Kurduğu Güçlü Bağ

Tarık Dursun K.’nın sanat hayatı edebiyatla sınırlı kalmadı. Sinema, onun anlatı dünyasının önemli kaynaklarından biri oldu. 1962’de Aramıza Kan Girdi adlı polisiye filmle yönetmenliğe başladı. Ardından Korkusuz Kabadayı (1963), Cehennem Arkadaşları (1964) ve Kelebekler Çift Uçar (1964) filmlerini yönetti. Bunun yanı sıra senaryo yazarlığı ve reji asistanlığı da yaptı. Aşkın Dünü, Bugünü, Yarını adlı filmin senaryosunu 1966’da yazdı.

Sinema ile kurduğu bu ilişki, daha sonra öykücülüğünün anlatım özelliklerinde de kendisini gösterecekti. Tarık Dursun K.’nın öykülerinde sahne duygusu, canlı diyaloglar, gözleme dayalı ayrıntılar ve hareketli anlatım dikkat çeker. Okur çoğu zaman yalnızca bir olayı okumaz; sanki o olayın içinde dolaşır.

1950 Kuşağının İçinde Bir Öykücü

Tarık Dursun K.’nın ilk şiiri 1949’da Kaynak dergisinde yayımlandı. Öykülerini ise 1951’den itibaren Yeditepe, Kaynak, Seçilmiş Hikâyeler, Mavi, Yenilik, Dost, Yelken, Ataç, Yeni Ufuklar, Varlık, Türk Dili, Adam Öykü, Gösteri ve Milliyet Sanat gibi dergilerde yayımladı.

Şiirle başlayan edebiyat yolculuğu zamanla özellikle öykü ve romana yöneldi. Bu yöneliş, onu 1950 kuşağının verimli ve hareketli kalemlerinden biri haline getirdi. Fakat Tarık Dursun K.’nın edebiyatını yalnızca bir kuşak etiketiyle açıklamak eksik kalır. Çünkü onun asıl belirgin özelliği, farklı anlatı biçimlerini denemekten çekinmemesidir. Halk hikâyelerinden polisiye romana, sinemadan gazeteciliğe uzanan ilgileri, anlatı dünyasını sürekli genişletti.

Ege'nin Emekçi İnsanları ve Gündelik Hayat

Tarık Dursun K.’nın özellikle ilk dönem eserlerinde İzmir ve diğer Ege kent ve kasabalarının emekçi mahalleleri önemli bir yer tutar. Sanayileşmenin hız kazandığı yıllarda değişen toplumun içinde yaşayan insanların dünyasına yönelir. Gençlerin serüvenleri, cinsel dünyaları, fabrika ve inşaat işçileri, deniz emekçileri, esnaf ve küçük memurlar onun öykülerinde kendilerine yer bulur.

Ancak bu insanları yalnızca toplumsal kategoriler olarak ele almaz. Onların arzuları, korkuları, yalnızlıkları, çocukluk anıları ve gündelik hayatın küçük çatışmaları da anlatının parçasıdır. Bu nedenle Tarık Dursun K.’nın öykülerindeki toplumsal gerçeklik, kuru bir gözlem olmaktan çıkar; insanın iç dünyasıyla birleşir.

Sade Dil, Güçlü Diyalog ve Sinematografik Anlatım

Tarık Dursun K.’nın öykücülüğünün en dikkat çekici yanlarından biri, yalın fakat etkili anlatımıdır. Şükran Kurdakul, onun öykülerini değerlendirirken özellikle çizim ve diyalog ustalığıyla birlikte anlatım, betimleme ve ruhsal çözümleme arasındaki dengeye dikkat çeker. Bu denge, yazarın anlatı tekniğinin temel özelliklerinden biridir.

Bir tarafta dış dünyanın ayrıntıları vardır; diğer tarafta karakterlerin iç dünyası. Diyaloglar ise bu iki alanı birbirine bağlar. Tarık Dursun K.’nın anlatıcılığında insanı açıklamaktan çok, onu kendi sözleri, davranışları ve yaşadığı çevre içinde görünür kılmak önemlidir. Bu özellikte sinemaya duyduğu ilginin de payı vardır. Görüntü kurmayı, sahne yaratmayı ve karakterleri hareketleri üzerinden göstermeyi bilen bir anlatıcıdır.

Halk Hikâyelerinden Modern Öyküye

Tarık Dursun K.’nın anlatı arayışlarının önemli kaynaklarından biri de halk hikâyeleri olmuştur. Örneğin Bağrıyanık Ömer ile Güzel Zeynep adlı öykü kitabında halk öykülerinin dil, yapı ve anlatım özelliklerinden yararlanarak köy ve kent yaşamını ele aldı.

Burada geleneksel anlatı biçimleriyle modern hayatın gerçekliği arasında bir karşılaşma görülür. Gerçeklik ile simge, geleneksel anlatım ile çağdaş öykü anlayışı aynı metinde buluşur. Bu durum, onun edebiyatının tek bir kaynağa bağlı olmadığını da gösterir.

Polisiye romanlara, halk hikâyelerine ve sinemaya duyduğu ilgi, sürekli yeni anlatım olanakları aramasına yardımcı olur.

Öyküden Romana Uzanan Bir Anlatı Dünyası

Tarık Dursun K.’nın öykücülüğünde dikkat çeken başka bir özellik, öyküler ile romanlar arasındaki organik ilişkidir. Selim İleri'nin değerlendirmesinde onun gündelik dili başarıyla kullanan bir öykücü olduğu ve bazı öykülerinin birbirinin “devamı” niteliği taşıdığı belirtilir.

Bu yaklaşım, romanlarına da yansır. Tarık Dursun K.’nın kimi romanlarında daha önce yazdığı öykülerden hareket ettiği görülür.

Dolayısıyla onun edebiyatında öykü ve roman birbirinden kesin çizgilerle ayrılmaz. Bir öyküde başlayan insan hikâyesi, başka bir anlatıda genişleyebilir; bir karakterin yaşadığı dünya farklı bir metinde yeni bir biçim kazanabilir. Bu da Tarık Dursun K.’nın eserleri arasında içten içe devam eden bir anlatı damarının oluşmasını sağlar.

Edebiyattan Yayıncılığa

Yazar, uzun yıllar Cumhuriyet Ansiklopedisi'nde çalıştı. 1969’da Kurul Kitabevini açtı. 1973’te Milliyet Yayınlarını yönetti. Aynı yıl Günümüzde Kitaplar adlı aylık dergiyi yayımlamaya başladı. Derginin 1973-1974 yılları arasında toplam 10 sayısı çıktı. 1975’te ise Koza Yayınlarının kurucuları arasında yer aldı ve yayınevinin yöneticiliğini üstlendi. Böylece Tarık Dursun K., yalnızca edebiyat eserleri veren bir yazar değil, kitabın üretim, yayım ve dolaşım süreçlerinin de içinde bulunan bir edebiyat insanı olarak karşımıza çıkar.

Eserlerinin Sinema ve Televizyonla Buluşması

Tarık Dursun K.’nın edebî eserleri de zaman içinde sinema ve televizyona uyarlandı. İnsan Kurdu adlı öyküsü, Kara Gün adıyla Bülent Olgaç yönetiminde 1971’de sinemaya aktarıldı. Kurşun Ata Ata Biter romanı ise Ümit Elçi yönetiminde 1985’te filme uyarlandı.

Bunun yanında:

• Bağrıyanık Ömer ile Güzel Zeynep — Yücel Çakmaklı yönetiminde, 1979
• Denizin Kanı — Yücel Çakmaklı yönetiminde, 1980
• Alçaktan Uçan Güvercin — 1998

adlı eserleri televizyona uyarlanarak dizi olarak gösterildi. Bu uyarlamalar, Tarık Dursun K.’nın anlatılarının görsel dile aktarılmaya elverişli yapısını da ortaya koyar.

Tiyatrodan Yayıncılığa Uzanan Çok Yönlü Bir Sanatçı

Tarık Dursun K.’nın üretim alanları arasında tiyatro da bulunuyordu. Molla Kendini Kolla adlı oyunu 1969’da Ankara Çuvaldız Kabare Oyuncuları tarafından sahnelendi. Böylece onun sanat hayatına baktığımızda tek bir türle sınırlı olmayan bir yazar portresi ortaya çıkar: öykü, roman, şiir, senaryo, sinema, tiyatro, gazetecilik, kitap eleştirisi ve yayıncılık...

Tarık Dursun K.’nın Edebiyattaki Yeri

Tarık Dursun K.’yı önemli kılan özelliklerden biri, edebiyatın yalnızca yüksek ve uzak konularına değil, sokağın, mahallenin, işyerinin ve gündelik hayatın insanlarına da dikkatle bakmasıdır. Onun dünyasında büyük laflardan önce insanların küçük hayatları vardır.

Bir işçinin çalışma koşulları, bir gencin arzuları, bir çocuğun hatırası, bir küçük memurun sıkışmışlığı ya da bir mahallede yaşanan sıradan bir olay; yazarın elinde edebî bir anlatının merkezine dönüşebilir.

Bu nedenle Tarık Dursun K.’nın öykücülüğünde gözlem ile duyarlılık, sinematografik anlatım ile psikolojik çözümleme, gündelik dil ile edebî yapı birlikte hareket eder.

11 Ağustos 2015’te hayatını kaybeden Tarık Dursun K., geride yalnızca öykü ve romanlardan oluşan bir külliyat bırakmadı. Gazetecilikten sinemaya, yayıncılıktan edebiyata uzanan çok yönlü çalışma hayatıyla, Cumhuriyet dönemi Türk kültür ve edebiyat ortamının farklı damarlarında iz bırakmış bir sanatçı olarak yerini aldı.

Onun hikâyelerinde Ege'nin sokaklarından yükselen sesler, emekçilerin hayatları, çocukluk ve gençlik anıları, şehirlerin dönüşümü ve gündelik hayatın görünmeyen ayrıntıları yaşamaya devam eder. Tarık Dursun K.’nın asıl gücü, sıradan görünen hayatların içindeki hikâyeyi fark edebilmesindedir. O, büyük tarihin kenarında kalmış insanların küçük dünyalarını edebiyatın merkezine taşıdı.

Tarık Dursun K.’nın Ödülleri

·         “Haritada Beş Nokta” röportajıyla 1960 Gazetecilik Başarı Armağanı

·         Güzel Avrat Otu ile 1961 TDK Hikâye Ödülü

·         Yabanın Adamları ile 1967 Sait Faik Hikâye Armağanı; Ona Sevdiğimi Söyle ile 1985 Sait Faik Hikâye Armağanı

·         Kurşun Ata Ata Biter ile 1984 Orhan Kemal Roman Armağanı

·         Ömrüm Ömrüm ile 1987 Türkiye İş Bankası Büyük Edebiyat Ödülü; Ağaçlar Gibi Ayakta ile 1991 Yunus Nadi Yayımlanmış Roman Armağanı.

Tarık Dursun K.’nın Eserleri

Öykü:

·         Hasangiller, İst.: Seçilmiş Hikâyeler Dergisi, 1955

·         Vezir Düşü, İst.: Yeditepe, 1957

·         Güzel Avrat Otu, İst.: Düşün, 1960

·         Aşkın Dünü Bugünü Yarını, İst.: Habora, 1966

·         Sevmek Diye Bir Şey, İst.: Kurul, 1965

·         Yabanın Adamları, İst.: Kurul, 1967

·         36 Kısım Tekmili Birden, 1970

·         Bağrıyanık Ömer ile Güzel Zeynep, İst.: Sinan, 1972

·         Bahriyeli Çocuk, 1976

·         İmbatla Dol Kalbim, İst.: Adam, 1982

·         Ona Sevdiğimi Söyle, Ank.: Bilgi, 1984

·         Ömrüm Ömrüm, Ank.: Bilgi, 1987

·         Aşk Allahaısmarladık, Ank.: Bilgi, 1993

·         Hikâyeler: Öyküler, İst.: Gendaş, 1992

·         Gönderdiğin Mektubu Aldım, Ank.: Bilgi, 1999

·         Sümbülteber, (Seçme Öyküler), İst.: Dünya, 2004

·         Hepsi Hikâye, İst.: Aykırı, 2006

·         Toplu Öyküler I, II, İst.: YKY, 2009

Roman:

·         Rıza Bey Aile-Evi, İst.: Varlık, 1957

·         İnsan Kurdu, İst.: Varlık, 1959

·         Sabah Olmasın, İst.: Cem, 1967

·         Denizin Kanı, İst.: Cem, 1968

·         Kopuk Takımı, İst.: Cem, 1969

·         Gün Döndü, 1974

·         Kayabaşı Uygarlığının Yükselişi ve Birdenbire Çöküşü, 1980

·         Alçaktan Uçan Güvercin, İst.: E, 1980

·         Kurşun Ata Ata Biter, Ank.: Bilgi, 1983

·         İyi Geceler Dünya, Ank.: Bilgi, 1986

·         Ağaçlar Gibi Ayakta, Ank.: Bilgi, 1990

·         Bizimkisi Zor Zanaat, Ank.: Bilgi, 1990

·         Göl Hafif Çalkantılı Olacak, Ank.: Bilgi, 1997

·         Bağışla Onları, Ank.: Bilgi, 1989

·         Yaz Öpüşleri, Ank.: Bilgi, 1996

·         Alo, Harika Hanım Nasılsınız?, Ank.: Bilgi, 1999

·         Dulevi, İst.: Bulut, 2003; Kutup, İst.: Bulut, 2003

Deneme-İnceleme:

·         Ünlü Sinema Rejisörleri, (T. Kakınç imzasıyla) İst.: Elif Kitabevi, 1963

·         Bir Damla Kan Bir Damla Petrol, İst.: Kurul, 1965

·         Edebiyat Üstüne Narin, Ank.: Bilgi, 1993

·         Ben Unutmadan, Ank.: Bilgi, 1994

·         Şu Acayip Dünya, İst.: Altın Kitaplar, 1995

·         Geçti Akşam Suları (Ben Unutmadan-2), Ank.: Bilgi, 1997

·         Kokulu Kentler, İst.: Literatür, 2001

·         Kitaplara Giden Tren, İst.: İnkilap, 2001

·         Dünya Düzdür, İst.: Bulut, 2003

·         Atım Kaçtı Ben Vuruldum, İst.: Alkım, 2004

·         Gavur İzmir Güzel İzmir, İst.: Dünya, 2004

·         Bir Gün Issız Bir Adaya Düşerseniz, İst.: Bulut, 2005

·         Kaş Kaş Üstüne Taş Taş Üstüne, İst.: Cumhuriyet, 2008

Şiir:

·         Devriâlem, (C. Tuncer ile) Ank.: Kaynak, 1951

Çocuk Kitabı:

·         Ezop Masalları, 1966

·         Deve Tellal Pire Berber İken, İst.: Milliyet, 1970

·         Bir Küçücük Aslancık Varmış, İst.: Milliyet, 1978 (3. bas); Hoşçakal Küçük, İst.: Remzi, 1979

·         Anadolu Masalları: Gel Zaman, Git Zaman, İst.: Cem, 1983

·         Otobüsüm Kalkıyor, Ank.: Bilgi, 1990

·         Yaramaz Kuzu, Ank.: Bilgi, 1998 (5. bas)

·         İyilikçi Tilki, Ank.: Bilgi, 1991 (2. bas.); Kerem’i Kimse İstemiyor, Ank.: Bilgi, 1997

·         Kırmızı Kedi, (11 dünya yazarından) Ank.: Bilgi, 1998

·         Benim Dedem Birtane, İst. İş Bankası, 1998

·         Güzel Uykular Alara, İst.: İş Bankası, 2001

·         Memleketin Birinde, İst.: Arkadaş, 2007

·         Az Gittik Uz Gittik Dere Tepe Düz Gittik, İst.: Arkadaş, 2007

·         Evlere Şenlik, İst.: Özyürek, 2008. Diğer: Taşbasması, (halk öyküleri) 1972.

KAYNAKÇA: Nebioğlu, 368-369; Necatigil, İsimler, 203; Necatigil, Eserler, 118, 176-177, 199, 240, 309, 311, 335-336, 389-390; Özkırımlı, TEA, III, 699-700; M. Kutlu, “Kakınç, Tarık Dursun”, TDEA, V, 108-109; Karaalioğlu, 292-293; M. Me nemencioğlu, “Tarık Dursun K. ile Söyleşi”, Varlık, 15 Ekim 1962; A. Bezirci, “Tarık Dursun K. ile”, Varlık, 1 Mart 1973; S. İleri, “Türk Öykücülüğünün Genel Çizgileri”, Türk Dili (Türk Öykücülüğü Özel Sayısı), S. 286 (Temmuz 1975); F. Zaim, “Tarık Dursun K.’nın Anlatım Özellikleri”, Çağdaş Eleştiri, S. 7 (Eylül 1982); Kurdakul, Sözlük, 342-343; Önertoy, 274-276; Özgüç I, 188-189, 217, 229, 240, 436; II, 237; A. Özkırımlı, O Güzel İnsanlar, s. 152-155; Kim Kimdir, 410