Vasfi Mahir Kocatürk Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

Vasfi Mahir Kocatürk

     Vasfi Mahir Kocatürk Kimdir?

Vasfi Mahir Kocatürk (1907, Gümüşhane – 17 Temmuz 1961, Ankara), Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının önemli şair, yazar, öğretmen ve edebiyat araştırmacılarından biridir. Aynı zamanda Yedi Meşaleciler topluluğunun kurucuları arasında yer alan Kocatürk, şiirlerinde özellikle kahramanlık, vatan ve millet sevgisi gibi temaları işleyen; edebiyat dünyasındaki üretkenliğini öğretmenlik, yöneticilik, araştırmacılık ve siyaset alanlarına da taşıyan çok yönlü bir aydındır.

Onun edebiyat yolculuğu, yalnızca şiir kitaplarından ibaret değildir. Kocatürk, bir yandan Cumhuriyet'in yeni kültür ikliminde şiirin imkânlarını ararken, diğer yandan Türk edebiyatını araştıran, sınıflandıran ve gelecek kuşaklara aktarmaya çalışan bir edebiyat emekçisi olarak öne çıkmıştır.

Vasfi Mahir Kocatürk'ün edebî mirası, şiir ile edebiyat araştırmacılığının kesiştiği bir noktada durur. Şair olarak duyduğu vatan ve millet duygusunu, öğretmen ve araştırmacı kimliğiyle Türk edebiyatının hafızasına aktarmaya çalışmıştır.

Vasfi Mahir Kocatürk'ün Hayatı

Vasfi Mahir Kocatürk, 1907 yılında Gümüşhane'de dünyaya geldi. Babası, I. Dünya Savaşı'nda hayatını kaybeden Arif Efendi; annesi ise Fikriye Hanım'dır. İlerleyen yıllarda edebiyat ve eğitim dünyasında tanınan bir isim olacak olan Kocatürk, aynı zamanda öğretim üyesi Utkan Kocatürk'ün babasıdır.

Çocukluk yıllarını Gümüşhane'de geçiren Kocatürk'ün eğitim hayatı İstanbul'da devam etti. İlköğrenimine Kocamustafapaşa Numune Mektebi'nde başladı. Ardından Darüşşafaka Lisesi'nde öğrenimini sürdürdü ve 1927 yılında bu okuldan birincilikle mezun oldu. Başarılı eğitim hayatı, onu dönemin önemli eğitim kurumlarından biri olan Mülkiye Mektebi'ne taşıdı. Kocatürk, buradan da 1930 yılında pekiyi dereceyle mezun oldu.

Bu eğitim çizgisi, onun ilerleyen yıllarda şekillenecek çok yönlü kişiliğinin de ilk işaretlerini taşıyordu. Kocatürk yalnızca şiir yazan bir edebiyatçı değil, öğretmenlikten yöneticiliğe, edebiyat araştırmacılığından siyasete kadar uzanan geniş bir alanda faaliyet gösteren bir Cumhuriyet aydını olacaktı.

Öğretmenlik Yılları ve Eğitimcilik Kimliği

Kocatürk'ün hayatında öğretmenlik yalnızca bir meslek olarak kalmadı. Türk edebiyatına ilişkin birikimini genç kuşaklara aktarmasında eğitimcilik kimliği belirleyici oldu. Meslek hayatı boyunca farklı şehirlerde ve okullarda görev yaptı. Ankara, Edirne, Kastamonu, Malatya ve Eskişehir'de öğretmenlik ve yöneticilik görevlerinde bulundu. İstanbul'da ise Kabataş ve Haydarpaşa liseleri ile Darüşşafaka Lisesi'nde görev aldı.

1948-1950 yılları arasında maarif müfettişi olarak çalışan Kocatürk, eğitim alanındaki deneyimini bu kez denetim ve yönetim görevleriyle sürdürdü. Onun eğitimcilik serüveni, edebiyat anlayışından bağımsız değildi. Kocatürk için edebiyat, yalnızca bireysel duyguların ifade alanı değil, aynı zamanda kültürel hafızanın korunması ve yeni nesillere aktarılması gereken bir mirastı.

Vasfi Mahir Kocatürk'ün Siyasi Hayatı

Kocatürk'ün yaşamı, Cumhuriyet döneminin kültür ve eğitim dünyasıyla sınırlı kalmadı. 1950 yılında Demokrat Parti'den Gümüşhane milletvekili seçilerek Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne girdi ve 1950-1954 yılları arasında milletvekilliği yaptı. Bu dönem, onun hayatında edebiyatçı ve eğitimci kimliklerinin yanına siyasetçi kimliğinin de eklendiği yıllardı. Ancak Kocatürk'ün asıl dünyası, yaşamının farklı dönemlerinde olduğu gibi, yine edebiyat ve eğitim çevresinde şekillenmeye devam etti.

Milletvekilliğinin ardından yeniden eğitim hayatına dönen Kocatürk, Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü'nde edebiyat öğretmeni olarak görev yaptı. Hayatının son yıllarında da öğretmenlik görevini sürdüren Kocatürk, 17 Temmuz 1961'de Ankara'da hayatını kaybetti. Evli ve iki çocuk babasıydı.

Kısa sayılabilecek ömrüne; şairliği, yazarlığı, öğretmenliği, yöneticiliği, edebiyat araştırmacılığı ve siyasetçiliği sığdıran Vasfi Mahir Kocatürk, ardında yalnızca şiirlerden oluşan bir miras değil, Türk edebiyatını anlamaya ve anlatmaya adanmış geniş bir çalışma alanı bıraktı.

Vasfi Mahir Kocatürk'ün Edebi Kişiliği

Vasfi Mahir Kocatürk, Türk edebiyatı tarihinde özellikle Yedi Meşaleciler topluluğunun kurucu isimlerinden biri olarak anılır. Bu topluluk içinde yer alan şairler, Türk şiirinin yeni arayışlara yöneldiği bir dönemde, edebiyata taze bir soluk getirme düşüncesiyle hareket etmişlerdir.

Kocatürk'ün şiir anlayışı ise zaman içinde belirgin bir çizgiye oturmuştur. Genel olarak Millî Edebiyat akımının etkisinde, hece ölçüsünü kullanarak şiirler yazmıştır.

Şiirlerinde öne çıkan başlıca temalar şunlardır:

• Kahramanlık
• Vatan sevgisi
• Millet sevgisi
• Millî duygular
• Destansı söyleyiş

Bu yönüyle Kocatürk'ün şiiri, bireysel duyarlıklardan bütünüyle uzak olmasa da daha çok toplumsal ve millî bir duyarlılığın çevresinde şekillenir. Onun şiirlerinde âşık edebiyatının izleri de görülür. Hece ölçüsünün kullanımı ve destansı hava, Kocatürk'ün şiir dünyasını geleneksel Türk şiiriyle ilişkilendiren başlıca unsurlardır.

Kocatürk'ün şiirinde bireyin iç dünyasından çok, milletin ortak hafızası ve tarih duygusu konuşur. Onun kahramanlık ve vatan sevgisini merkeze alan şiirleri, Cumhuriyet'in kuruluş yıllarındaki millî bilinç arayışının edebiyattaki yansımalarından biri olarak okunabilir.

Şairlikten Edebiyat Araştırmacılığına

Vasfi Mahir Kocatürk'ün edebî serüvenini yalnızca şiirleri üzerinden değerlendirmek, onun Türk edebiyatındaki yerini eksik bırakmak olur. Kocatürk, hayatının ilerleyen dönemlerinde şiirden ziyade oyun yazarlığına ve edebiyat araştırmacılığına yöneldi. Bu değişim, onun edebiyatla kurduğu ilişkinin yalnızca sanat üretmekle sınırlı olmadığını gösterir.

Şiir yazan Kocatürk zamanla, Türk edebiyatının geçmişini araştıran ve bu birikimi gelecek kuşaklara aktarmaya çalışan bir edebiyat tarihçisi ve araştırmacısı kimliğiyle de öne çıktı. Bu yöneliş, aslında onun bütün edebî kişiliğinde görülen hafıza ve süreklilik duygusunun doğal bir sonucuydu. Şiirlerinde milletin tarihini ve ortak değerlerini anlatan Kocatürk, araştırmacı kimliğiyle de Türk edebiyatının geçmişini kayıt altına alma çabasına yöneldi.

Vasfi Mahir Kocatürk ve Divan Dergisi

Kocatürk'ün edebiyat dünyasındaki faaliyetlerinden biri de aylık Divan dergisini çıkarmasıdır. Dergi faaliyetleri, onun yalnızca kendi şiirlerini yayımlayan bir şair olmadığını; dönemin edebiyat ortamına doğrudan müdahil olan, edebî düşüncenin ve tartışmaların içinde yer alan bir isim olduğunu da gösterir.

Bu açıdan bakıldığında Kocatürk'ün edebiyatçılığı üç temel çizgide birleşir:

1. Şair olarak millî ve destansı duyguları dile getirmesi,
2. Yazar ve oyun yazarı olarak edebiyatın farklı türlerine yönelmesi,
3. Araştırmacı olarak Türk edebiyatının geçmişini incelemesi ve kültürel mirasın aktarılmasına katkıda bulunması.

Bu üç yön, Vasfi Mahir Kocatürk'ün edebiyat dünyasındaki yerini daha bütünlüklü biçimde anlamamızı sağlar.

Vasfi Mahir Kocatürk'ün Türk Edebiyatındaki Yeri

Vasfi Mahir Kocatürk, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında Yedi Meşaleciler hareketinin kurucu isimlerinden biri olarak başladığı edebî yolculuğunu, zamanla şiirin sınırlarını aşan geniş bir kültür ve edebiyat faaliyetinin içine taşıdı. Onun hayatında dikkat çekici olan, farklı kimliklerin birbirinden kopuk durmamasıdır. Öğretmenliği edebiyat araştırmacılığını, şairliği millî duyarlılığını, araştırmacılığı ise kültürel hafızaya verdiği önemi besledi.

Bu nedenle Kocatürk'ü yalnızca bir şair olarak değerlendirmek yerine, Cumhuriyet döneminin edebiyat ve kültür dünyasında üretmiş çok yönlü bir aydın olarak ele almak daha doğru olacaktır. Edebiyat dünyasında bazı isimler, tek bir eserle veya tek bir şiirle hafızalara kazınır. Bazılarıysa daha sessiz ama daha uzun soluklu bir emekle, edebiyatın kendisini ayakta tutan kültürel hafızanın bir parçası hâline gelir.

Vasfi Mahir Kocatürk, bu ikinci grupta yer alan edebiyatçılardandır. Şiirlerinde vatanı, milleti ve kahramanlığı destansı bir sesle anlatırken; öğretmenliğiyle genç kuşaklara, araştırmacılığıyla da Türk edebiyatının geçmişine yöneldi.

Vasfi Mahir Kocatürk'ün asıl mirası, yalnızca yazdığı şiirlerde değil; Türk edebiyatını sevme, araştırma, öğretme ve gelecek kuşaklara aktarma çabasında saklıdır.

Bu nedenle onun adı, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının Yedi Meşaleciler kuşağından başlayıp öğretmenlik, şiir, tiyatro, edebiyat araştırmacılığı ve kültür hayatına uzanan çok katmanlı hikâyesi içinde anılmayı hak eder.

Vasfi Mahir Kocatürk’ün Eserleri

Şiir:

·         Yedi Meşale, (ortak kitap) İst.: Akşam Mtb., 1928

·         Tunç Sesleri, Kastamonu: Vilayet Mtb., 1935

·         Geçmiş Geceler, İst.: Ahmet Halit, 1936

·         Bizim Türküler, İst.: Ahmet Halit, 1937

·         Ergenekon, İst., 1941

·         Hayat Şarkıları, Ank.: Edebiyyât, [1965?]

Oyun:

·         On İnkılap, İst.: Ahmet Halit, 1933

·         Yaman, (manzum) İst.: Devlet B., 1933

·         Sanatkâr, (manzum) Ank.: Edebiyyât, 1965

Derleme:

·         En Güzel Türk Manileri, İst.: Resimli Ay, [1933?]

·         En Güzel Türk Masalları, İst.: Resimli Ay, 1934

·         Şâheserler Antolojisi, İst.: Devlet B., 1. c., 1934, 2. c., 1939 (yb iki cilt bir arada, Ank., 1958)

·         Dîvân Şiiri Antolojisi, İst.: Cemal Azmi Mtb., 1947 (eklerle yb Ank., 1963)

·         Türk Edebiyyâtı Şâheserleri, İst., 1955

·         Batı Edebiyyâtı Şâheserleri, İst., 1955

·         Tekke Şiiri Antolojisi, Ank., 1955

·         Şiir Defteri, Ank., 1956

·         Dîvân Şiiri, Ank., 1958

·         Hikâye Defteri, Ank., 1958

·         Saz Şiiri Antolojisi, Ank.: Ayyıldız Mtb., 1963

·         Türk Nesri Antolojisi, Ank., 1963

·         Meşhur Beyitler, Ank., 1963

·         Eski Yunan ve Latin Şiirleri, Ank., 1965

·         Türk Edebiyyâtı Antolojisi, Ank., 1967

Araştırma-İnceleme:

·         Fransız Edebiyyâtı, İst.: Resimli Ay, 1934

·         Yeni Türk Edebiyatı, Ahmet Halit, 1936

·         Osmanlı Padişahları, İst., 1949

·         Nâmık Kemâl, Ank., 1955

·         Nâmık Kemâl’in Şiirleri; 1959;

·         Ziyâ Paşa’nın Şiirleri, Ank., 1959

·         Türk Edebiyyâtı Tarihi, Ank., 1964

Çocuk Kitabı:

·         Lafonten Hikâyeleri, (çeviri) İst.: Ahmet Halit, 1934

·         Akıllı Fâre, İst., 1945

·         Ali Baba, İst., 1945

·         Aslan’ın Kaptığı Çocuk, İst., 1945

·         Ay ile Ayı, İst., 1945

·         Maymunlar Ülkesinde, İst., 1946

·         İnanılmaz Hikâyeler, (çeviri) İst., [1946]

·         Bir Yaramazın Başına Gelenler (C. de Ségur), İst.: Kenan B., 1946

·         Nuh’un Gemisi (W. Disney), İst., 1946

·         Pinokyo, (C. Collodi) İst., 1947

·         Don Kişot (Cervantes; özet çeviri), İst., 1947

·         Allo! Gel Oynayalım, İst., [1947?]

·         Aslanla Öküz, İst., 1947

·         En Güzel Çocuk Hikâyeleri, İst., [1947?]

·         Kargalar ile Baykuşların Muhârebesi, İst., [1947?]

·         Maymunla Kaplumbağa, İst., 1947

·         En Kuvvetli Adam, İst., 1947

·         Vahşi Hayvan Kavgaları, (çeviri) İst., 1947

·         Tılsımlı Düdük, (çeviri) İst., [1947?]

·         Ali Baba ve Kanbur Cüce, İst.: Kardeşler B., [1947?]

·         Çirkin Ördek Yavrusu (H. C. Andersen), İst., [1949?]

·         Dokuz Başlı Ejderha, İst., [1953?]

·         Hayvanları Öğreniyorum, İst., 1953

·         Tavşanla Ördek, İst., 1953

·         Akıllı Bücür, İst.: Tan Mtb., [1953?]

·         Ali Baba ve Kırk Harâmîler, İst.: Tan Mtb., 1953

·         Kayık Çeken Aslan, İst.: Tan Mtb., 1953

·         Keloğlan, İst.: Tan Mtb., 1953

·         Al Takgecik, (çeviri) İst., 1953

·         Kaplan ile Çoban, İst., 1953

·         Şeytan’ın Köprüsü, İst., 1953

·         Kolomb Kaptan’ın Maceraları (R. Perrein), İst., 1953

·         Kralın Yeni Elbiseleri, (çeviri) İst., [1947?]

·         Altın Kuş, (çeviri) İst., 1961

·         Kurt ile Yedi Keçi Yavrusu, (çeviri) İst., [1961]

Diğer:

·         İzahlı Türkçe Metinler, (lise 1.-3. sınıflar için) İst., 1945

·         Metinlerle Türk Edebiyyâtı, İst.: Tan Mtb., 1.-2. c., 1951, 3.-4. c., İst., 1953

·         Metinlerle Edebiyyât, 2 c., İst., 1955

·         Öğretmenliğin Ruhu, Ank., 1966

Çeviri ve Sadeleştirme:

·         Hüsn ile Aşk (Şeyh Galip), İst., 1944

·         Bayan Çocuk İstemiyor (Clément Vaute), İst., 1945

·         Kelile ile Dimne, (Beydaba) İst., [1948?]

·         Şarkılar Kitabı: Aşk ve Iztırâb Şiirleri (H. Heine), İst., 1948

·         Ömer Hayyâm’ın Rübâîleri (Ömer Hayyam), Ank., 1955

·         Elem Çiçekleri (C. Baudelaire), Ank., 1957

·         Faust (Goethe), Ank., 1965

KAYNAKÇA: Çankaya, V, 1931-1941; Yazar, 433-442; Nebioğlu, 405; Necatigil, İsimler, 228; “Kocatürk, Vasfi Mahir”, TDEA, V, 380; Yeni Yayınlar, c. VII, S. 1 (Ocak 1961).