Arif Hikmet Par Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

 

Arif Hikmet Par

    Arif Hikmet Par Kimdir?

Arif Hikmet Par, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında özellikle şiirleri, destanları ve Kompozisyon adlı eseriyle tanınan şair ve yazardır. 1920 yılında Muğla’nın Kavakdere ilçesine bağlı Mesevli köyünde dünyaya gelen Par, öğretmenlikten eğitim yöneticiliğine, kamu görevlerinden okutmanlığa kadar uzanan meslek hayatı boyunca eğitim alanıyla yakın bir ilişki içinde oldu. Edebiyatla kurduğu bağ ise gençlik yıllarında başladı ve 1940 yılında Yeni Mecmua’da yayımlanan ilk şiirleriyle edebiyat çevrelerinde görünürlük kazandı. Şiirleri sonraki yıllarda Şadırvan, Varlık, Fikirler, Kaynak ve Yurt Sesi gibi dönemin edebiyat dergilerinde yayımlandı. Özellikle 1950-1960 yılları arasında kaleme aldığı destanlar ve Kompozisyon adlı çalışması, onun edebiyat dünyasında tanınmasını sağlayan başlıca çalışmalar arasında yer aldı. Behçet Necatigil de Arif Hikmet Par’ı, günümüz şiirinde epik türe güzel örnekler veren şairlerden biri olarak değerlendirdi.

Arif Hikmet Par’ın Hayatı

Arif Hikmet Par, 1920 yılında Muğla’nın Kavakdere ilçesine bağlı Mesevli köyünde doğdu. Babası öğretmen Ali Vasfi Efendi idi. Eğitim hayatının ilk yıllarını İzmir çevresinde geçiren Par, 1932’de İzmir Kınık İlkokulunu, 1936’da Buca Ortaokulunu tamamladı. Daha sonra İstanbul İlköğretmen Okuluna devam ederek 1941 yılında buradan mezun oldu. Öğretmenlik eğitiminin ardından öğrenimini edebiyat alanında ilerleten Par, Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Edebiyat Bölümünü 1946’da bitirdi. Paroğlu ve Hikmet Paroğlu imzalarını da kullanan şair, yaşamının farklı dönemlerinde eğitim ve edebiyat alanındaki çalışmalarını birlikte sürdürdü.

1946 yılında başlayan meslek hayatında Balıkesir, Giresun, Kayseri ve Kırkağaç’ta öğretmenlik ve çeşitli idarecilik görevlerinde bulundu. Öğretmenliğin yanı sıra yöneticilik görevlerinde bulunması, eğitim dünyasının farklı kademelerini tanımasına imkân verdi. 1963 yılında Millî Eğitim Bakanlığı Mesleki ve Teknik Öğretim İstatistik Müdürlüğü yardımcılığına atanmasıyla birlikte görev alanı daha geniş bir idari çerçeveye taşındı. Eğitim alanındaki çalışmalarını geliştirmek amacıyla 1966’da Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü’nde öğrenim gördü.

Par’ın meslek hayatı ilerleyen yıllarda kültür ve eğitim kurumlarındaki görevlerle devam etti. Kerkük Kültür Merkezi’nde okutmanlık yapan şair, daha sonra İstanbul’daki Nişantaşı Kız Sanat Enstitüsünde Türkçe öğretmenliği görevini sürdürdü. 1974 yılında bu görevinden emekliye ayrıldı. Ancak emeklilikle birlikte eğitim ve yayıncılık dünyasından uzaklaşmadı. Emekliliğinin ardından Serhat Yayınları’nda danışmanlık yaptı ve yardımcı ders kitaplarının hazırlanmasına katkıda bulundu. Böylece öğretmenlik yıllarında başlayan eğitimle ilişkisi, meslek hayatının sonrasında da yayıncılık ve ders kitapları üzerinden devam etti.

Arif Hikmet Par’ın Edebi Kişiliği

Arif Hikmet Par’ın edebiyat hayatı şiirle başladı. İlk şiirleri 1940 yılında Yeni Mecmua’da yayımlandı. Daha sonraki yıllarda Şadırvan, Varlık, Fikirler, Kaynak ve Yurt Sesi gibi dergilerde yazı ve şiirleri yer aldı. Bu yayınlar, onun Cumhuriyet döneminin canlı dergi ortamı içinde edebî çalışmalarını sürdürdüğünü gösterir. Bununla birlikte Par’ın şiir anlayışının asıl belirginlik kazandığı dönem 1950-1960 yılları arasındaki çalışmaları oldu. Bu yıllarda yazdığı destanlar, onun edebî kişiliğinin merkezinde yer alan epik yönün ortaya çıkmasını sağladı. Şairin daha çok bu destanları ve Kompozisyon adlı kitabıyla tanınması da edebiyat dünyasında nasıl bir çizgi üzerinden hatırlandığını göstermektedir.

Arif Hikmet Par ve Epik Şiir

Arif Hikmet Par’ın edebiyat tarihindeki yerini belirleyen başlıca özelliklerden biri epik türe verdiği önemdir. Özellikle 1950-1960 yılları arasında yazdığı destanlar, onun şiir anlayışını anlamak bakımından önem taşır. Şairin bu çalışmaları, Cumhuriyet dönemi Türk şiirinde destan geleneğinin ve epik söyleyişin devam ettiği çizgi içerisinde değerlendirilmesini mümkün kılar. Bireysel duyguların ötesine geçerek daha geniş bir anlatım alanına yönelen destan türü, Par’ın şiirinde belirgin bir ifade imkânı buldu.

Behçet Necatigil, Arif Hikmet Par’ı günümüz şiirinde epik türe güzel örnekler veren şairlerden biri olarak değerlendirdi.

Necatigil’in bu değerlendirmesi, Par’ın şiir dünyasında hangi özelliğin özellikle öne çıktığını göstermesi bakımından önemlidir. Arif Hikmet Par’ın edebiyat tarihindeki konumu da büyük ölçüde bu epik yönü üzerinden anlam kazanır. Şiirlerini farklı dergilerde yayımlamış, eğitim alanında uzun yıllar çalışmış ve Kompozisyon gibi bir eser ortaya koymuş olsa da onu edebiyat dünyasında ayırt eden başlıca yön, destan türüne verdiği ağırlık ve epik şiir alanındaki çalışmalarıdır.

Arif Hikmet Par’ın Eserlerinin Özellikleri

Arif Hikmet Par’ın edebî çalışmalarında özellikle 1950-1960 yılları arasında yazdığı destanlar öne çıktı. Bu dönemdeki şiirleri, onun epik şiire yönelen edebî anlayışını ortaya koyarken, farklı yıllarda Yeni Mecmua, Şadırvan, Varlık, Fikirler, Kaynak ve Yurt Sesi gibi dergilerde yayımlanan şiirleri de edebiyat çevreleriyle kurduğu süreklilik gösteren ilişkinin izlerini taşıdı. Şairin tanınmasında destanlarının yanında Kompozisyon adlı kitabı da önemli bir yere sahip oldu.

Par’ın eserlerini yalnızca edebiyat alanındaki üretimi üzerinden değerlendirmek, onun uzun yıllara yayılan eğitimcilik deneyimini arka planda bırakmak anlamına gelir. Yardımcı ders kitaplarının hazırlanmasına katkıda bulunması ve Serhat Yayınları’nda danışmanlık yapması, yazı ve yayın faaliyetlerinin emeklilik döneminde de sürdüğünü gösterir. Bu yönüyle onun eser dünyası, şiir ve edebiyat çalışmalarının yanı sıra eğitim alanındaki üretimiyle de birlikte ele alınmalıdır.

Arif Hikmet Par’ın Türk Edebiyatındaki Yeri

Arif Hikmet Par, Cumhuriyet döneminin öğretmen kökenli şairlerinden biri olarak, meslek hayatını eğitim alanında sürdürürken edebiyat çalışmalarını da ihmal etmedi. 1940 yılında dergilerde yayımlanmaya başlayan şiirleri, sonraki yıllarda farklı edebiyat dergilerinde devam etti; özellikle 1950-1960 arasında yazdığı destanlarla şiir anlayışının belirgin bir yönü ortaya çıktı. Epik şiire verdiği ağırlık, onun edebiyat tarihindeki yerini belirleyen temel özelliklerden biri oldu.

Arif Hikmet Par’ın edebiyat dünyasında hatırlanmasını sağlayan asıl özellik, destan türündeki şiirleriyle Cumhuriyet dönemi epik şiirine yaptığı katkıdır. Dergilerde yayımlanan şiirleri, Kompozisyon adlı eseri ve eğitim alanındaki çalışmalarıyla birlikte düşünüldüğünde, onun üretimi yalnızca tek bir türle sınırlı bir edebiyat serüveni olarak görülmemelidir. Öğretmenlik mesleğini uzun yıllar sürdüren, eğitim kurumlarında yöneticilik yapan, kamu alanında görevler üstlenen ve bütün bu yıllar boyunca şiir yazmayı sürdüren Arif Hikmet Par, Cumhuriyet döneminin eğitim ile edebiyatı aynı hayat içerisinde buluşturan şairlerinden biri olarak edebiyat tarihindeki yerini aldı.

Arif Hikmet Par’ın Ödülleri

·         Dertli Dolap ile 1967 Tercüman Gazetesi Piyes Yarışması (başarı ödülü).

Arif Hikmet Par’ın Eserleri

Şiir:

·         İstiklâl Destanı, Giresun: Yeşilgiresun B., 1950

·         İki Kemal, İst.: Yenilik B., 1952

·         İstanbul Fetih Destanı, İst.: Yenilik B., 1953

·         Giresun Destanı, Ank.: Doğuş Mtb., 1955

·         Ulu Şark-Mevlâna, 1960

·         Kartal Bakışlı Deha, İst.: Gül Mtb., 1981

Oyun:

·         Dertli Dolap, 1967

Sözlük:

·         Açıklamalı Atasözleri, İst.: Minnetoğlu, [1977?]

·         Açıklamalı Özdeyişler, İst.: Serhat, [1980]

·         Ansiklopedik Türk Adları Sözlüğü, İst.: Serhat, 1981

·         Türkçe Deyimler Sözlüğü, İst.: Serhat, 1982

·         Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Sözlük, İst.: Serhat, 1984

·         Şairler ve Yazarlar, İst.: Serhat, 1984

İnceleme:

·         Atatürk’ü Anlamak, (M. Agâh Önen’le) İst.: Serhat, 1981

Ders Kitabı:

·         Planlı Yazma Sanatı-Kompozisyon, Ank.: Ayyıldız Mtb., 1962

·         Sorulu Cevaplı Örnekli Alıştırmalı Lise Bitirme, 1973

·         Türkçe Yardımcı, (orta I, II, III) İst.: Serhat, ?.

Diğer:

·         Anneler Gününde: Anneler İçin, İst.: Gül Mtb., 1985.

KAYNAKÇA: Necatigil, İsimler, 306; Kurdakul, Sözlük, 504; “Par, Arif Hikmet”, TDEA, VII, 231; Işık, 496; Karaalioğlu, 449.