İnci Asena Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

İnci Asena

             İnci Asena Kimdir?

İnci Asena (1 Nisan 1948, İstanbul), Türk şair, yazar, çevirmen ve yayıncıdır. Şiir çalışmalarının yanı sıra uzun yıllar sürdürdüğü yayıncılık faaliyetleriyle Türk edebiyatının yakın döneminde kendine özgü bir yer edindi. Özellikle Adam Yayınları, Adam Sanat ve Adam Öykü ile adı, yalnızca kendi yazdıklarıyla değil, edebiyatın yayımlanma ve okura ulaşma süreçleriyle de birlikte anıldı. Şiirleri 1990’dan itibaren Adam Sanat’ta yayımlanan Asena, İngilizceden yaptığı roman çevirileri ve edebiyat dergiciliğindeki çalışmalarıyla farklı alanlarda üretimini sürdürdü.

İnci Asena’nın Hayatı

İnci Asena, 1 Nisan 1948’de İstanbul’da doğdu. Nihal Hanım ile tüccar Muhtar Asena’nın kızıdır. Ailesinde Cumhuriyet döneminin siyasal ve kültürel hayatında yer almış isimler bulunuyordu. Atatürk’ün yaverlerinden ve CHP milletvekillerinden Ali Şevket Öndersev dedesi, DP milletvekillerinden Vacit Asena ise amcasıdır. Yazar Duygu Asena da ablasıdır. Bu aile çevresinin ardından kendi hayatında belirginleşen edebiyat ve yayıncılık çizgisi, Asena’nın sonraki yıllarını şekillendiren temel uğraşlar arasında yer aldı.

Kadıköy Özel Kız Koleji’ni 1964’te bitiren Asena, bir süre İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi İngiliz Filolojisi bölümüne devam etti. Yazıyla ilişkisi henüz öğrencilik yıllarında başladı. Milliyet gazetesinin ekinde haftalık yazıları yayımlandı; aynı dönemde Milliyet Yayınları için İngilizceden romanlar çevirdi. Böylece daha gençlik yıllarında yazarlık ve çevirinin yanında yayın dünyasının çalışma biçimlerini de tanıma fırsatı buldu. 1966’da Türkiye güzeli seçilmesi ise hayatının kamuoyunda öne çıkan farklı bir yönünü oluşturdu.

Asena, 1981’den itibaren sahibi olduğu Adam Yayınları’nda yöneticilik yaptı. Yayıncılık alanındaki bu uzun çalışma, onu Türkiye’de edebiyatın dolaşımını sağlayan kurumsal yapıların içinde etkin bir konuma taşıdı. Aralık 1985’te Adam Sanat dergisini, Kasım 1995’te ise Adam Öykü dergisini kurdu. Her iki dergi de onun edebiyat dünyasındaki çalışmalarının önemli parçaları arasında yer aldı. Şair, yazar ve yayıncı kimliğiyle çalışmalarını sürdüren Asena, aynı zamanda PEN Yazarlar Derneği üyesidir. İstanbul’da yaşamaktadır.

İnci Asena’nın Edebi Kişiliği

İnci Asena şiirlerini 1990’dan itibaren Adam Sanat dergisinde yayımlamaya başladı. Şiirlerinin dikkat çeken yönlerinden biri, ciddi bir söyleyişle alaycı ve ironik bir tavrı aynı şiirsel atmosfer içinde buluşturmasıdır. C. Üster, Asena’nın şiirini değerlendirirken onun şiirindeki temel özelliği “ciddilik ile alaycılık arasındaki o tuhaf ilişki” sözleriyle tanımladı. Bu değerlendirme, Asena’nın şiir dünyasındaki ton değişimlerini ve ironinin şiirlerindeki yerini anlamak bakımından önemli bir ipucu sunar.

Asena’nın şiirlerinde görülen bu tavır, onu tek bir duygusal tona bağlı kalmayan bir şair olarak düşündürür. Ciddiyetin yanında alayın, mesafenin yanında ironinin bulunması, şiir diline kendine özgü bir hareket kazandırır. Onun şiir anlayışına ilişkin elde bulunan değerlendirmeler içinde C. Üster’in bu saptaması, Asena’nın şiirindeki karakteristik gerilimi en doğrudan biçimde ortaya koyan ifadelerden biridir.

Şairin seçilmiş şiirlerinden oluşturulan bir kitabının Ermenice, Gürcüce ve Litvancada yayımlanması, şiirlerinin farklı dil çevrelerine de ulaştığını gösterir. Asena’nın edebî üretimi böylece yalnızca Türkçe okurla sınırlı kalmamış, seçilmiş şiirleri farklı dillere aktarılarak başka kültürlerdeki okurlarla da buluşmuştur.

İnci Asena’nın Çevirileri

İnci Asena’nın edebiyat hayatının erken döneminde çeviri önemli bir yer tuttu. Öğrencilik yıllarında Milliyet Yayınları için İngilizceden romanlar çevirdi. Bu çalışmalar, onun İngilizce edebiyatla doğrudan temas kurduğu ve yayın dünyasının farklı aşamalarını genç yaşta deneyimlediği döneme karşılık gelir.

Çeviri faaliyetinin yanı sıra daha sonraki yıllarda yayıncılık alanında üstlendiği görevler, Asena’nın edebiyat dünyasındaki çalışma alanını genişletti. Yazarlık ve şairliğin yanında metinlerin hazırlanması, yayımlanması ve okura ulaştırılması süreçlerinin içinde yer aldı.

İnci Asena ve Adam Yayınları

İnci Asena’nın Türk edebiyatındaki konumunun önemli bir bölümünü Adam Yayınları’ndaki çalışmaları oluşturur. 1981’den itibaren sahibi olduğu yayınevinde yöneticilik yaptı. Bu görev, uzun yıllar boyunca edebiyat ve yayıncılık dünyasının içinde bulunmasını sağladı ve Asena’nın adını yayınevinin faaliyetleriyle özdeşleştirdi.

Yayıncılık çalışmalarının en dikkat çekici adımlarından biri, Aralık 1985’te Adam Sanat dergisini kurması oldu. Şiirlerini de 1990’dan itibaren bu dergide yayımlayan Asena, kendi şair kimliğinin görünürlük kazandığı bir yayın ortamının oluşmasında da doğrudan rol aldı. Kasım 1995’te kurduğu Adam Öykü ile dergicilik çalışmalarını öykü alanına taşıdı.

Bu yayıncılık serüveni, İnci Asena’nın edebiyat dünyasındaki uzun süreli emeğinin en belirgin taraflarından birini oluşturur. Şair olarak kendi sesini kurarken, yayıncı olarak da başka edebiyatçıların eserlerinin okura ulaşacağı alanların oluşmasına katkıda bulundu. Adam Sanat ve Adam Öykü’nün kuruluşları bu nedenle onun biyografisinde yalnızca mesleki birer tarih olarak değil, Türk edebiyatının yayıncılık hafızasında yer eden çalışmalar olarak da önem taşır.

İnci Asena’nın biyografisine bakıldığında, öğrencilik yıllarında başlayan yazı ve çeviri çalışmalarının ilerleyen yıllarda şiir ve yayıncılıkla genişleyen uzun bir edebiyat hayatına dönüştüğü görülür. 1990’dan itibaren yayımladığı şiirler, Adam Yayınları’ndaki yöneticiliği, Adam Sanat ve Adam Öykü’nün kuruluşları bu hayatın birbirini izleyen temel duraklarını oluşturur. C. Üster’in şiirindeki ciddilik ile alaycılık arasındaki ilişkiye yaptığı vurgu ise Asena’nın şair kimliğini tanımlayan başlıca değerlendirmelerden biri olarak yerini korur.

İnci Asena’nın Eserleri

Şiir:

·         Tramvay Döşeriz Ay Döşeriz, İst.: Adam, 1993

·         Çıplak Bakamıyorum, İst.: Adam, 1996

·         Tutamadığım Sözler, İst.: Adam, 2000

Gezi-Fotoğraf-Anı:

·         Üç Gün Paris, İst.: Adam, 1998

·         Amsterdam’dan, İst.: Adam, 1999

Öykü:

·         Maskeler, İst.: Remzi, 2001

Roman:

·         Aldanış, İst.: Remzi, 2005

Derleme:

·         Türk Yazınından Seçilmiş Aşk Şiirleri, İst.: Adam, 1992

·         Türk Yazınından Seçilmiş Ayrılık, Özlem, Yalnızlık Şiirleri, İst.: Adam, 1993

·         Dünya Yazınından Seçilmiş Mektuplar, İst.: Adam, 1994

·         Yirminci Yüzyılda Yazınımıza Elverenler, İst.: Adam, 2000.

KAYNAKÇA: M. C. Anday, “Şiirin Büyülü Dünyası”, Cumhuriyet, 26 Ağustos 1994; C. Üster, “Tramvay Bahane”, Cumhuriyet Kitap, 8 Haziran 1994; S. Birsel, Papağanname (Günlük 1993-94), İst., 1995, s. 45.