Rauf Mutluay Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

 

Rauf Mutluay

   Rauf Mutluay Kimdir?

Rauf Mutluay (1925, Eskişehir – 14 Mayıs 1995, İstanbul), Türk edebiyat araştırmacısı, eleştirmen, yazar ve öğretmendir. Edebiyat dünyasında Salih Tepe ve Samih Emre imzalarını da kullanan Mutluay, özellikle eleştiri, deneme ve edebiyat araştırmalarıyla tanındı. Uzun çalışma hayatı boyunca öğretmenlik yaptı, gazete ve dergilerde yazdı, yayınevleri ve ansiklopedilerde görev aldı; İstanbul Arkeoloji Müzesi Kitaplığı’nda çalışarak araştırma ve kültür hayatının farklı alanlarında bulundu.

Rauf Mutluay’ın Hayatı

Çocukluk ve Eğitim Yılları

Küçük yaşta annesini kaybeden Rauf Mutluay, babası Salih Bey’in göç etmek zorunda kalması üzerine çocukluk yıllarını Kütahya’da geçirdi. 1939’da İstanbul’a gitti ve eğitim hayatının sonraki bölümünü burada sürdürdü. İstanbul Erkek Lisesi’ni 1942’de bitirdikten sonra İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu öğrencisi olarak İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’ne devam etti ve 1946’da mezun oldu. Üniversite yıllarında Ahmet Hamdi Tanpınar, Sadrettin Celal Antel ve Ali Nihat Tarlan’ın öğrencisi oldu. Bu hocaların edebiyat, dil ve kültür alanındaki birikiminden yararlanması, Mutluay’ın ilerleyen yıllarda geliştireceği araştırmacı ve eleştirmen kimliği açısından önemli bir eğitim dönemi oluşturdu.

Öğretmenlik ve Çalışma Hayatı

1947’den itibaren Antalya, Kastamonu, Edirne ve İstanbul liselerinde edebiyat öğretmenliği yapan Mutluay, farklı şehirlerde geçen bu yıllarda edebiyat bilgisini genç kuşaklara aktardı. 1974’te öğretmenlikten emekli oldu. Eğitim alanındaki çalışmalarını daha sonra da sürdürerek İstanbul Üniversitesi Gazetecilik Enstitüsü’nde ve Devlet Tatbiki Sanatlar Yüksekokulu’nda dersler verdi. Meslek hayatının bir başka önemli bölümünü İstanbul Arkeoloji Müzesi Kitaplığı, çeşitli yayınevleri ve ansiklopedilerdeki çalışmaları oluşturdu. Bu görevler, onun kitaplar, arşivler ve süreli yayınlarla yakın ilişki içinde bulunduğu geniş bir kültür çevresinde çalışmasına imkân sağladı. Mutluay evliydi ve üç çocuk babasıydı.

Rauf Mutluay’ın Edebi Kişiliği

İlk Öyküleri ve Edebiyat Dünyasına Girişi

Rauf Mutluay’ın yayımlanan ilk öyküsü “Bir Selam”, 1946’da Gün dergisinde çıktı. Öykücülüğünü sonraki yıllarda da sürdüren Mutluay’ın “İnci”, “Korku” ve “Pençe” adlı öyküleri yayımlandı. Bununla birlikte edebiyat dünyasındaki ağırlığı zamanla eleştiri, deneme ve edebiyat araştırmalarına yöneldi. 1958’den sonra İstanbul, Yorum, Dünya, Hür, Vatan, Kim ve Yön gibi gazete ve dergilerde kitap tanıtma, deneme ve eleştiri yazıları yayımladı. Cumhuriyet gazetesinde “Edebiyat Sohbetleri” başlığı altında yazdı; Dostluk, Varlık, Türk Dili, Yeni Ufuklar, Papirüs, Yeditepe, Kitap Belleten ve Milliyet Sanat gibi edebiyat ve sanat dergilerindeki çalışmalarını da sürdürdü.

Eleştiri Anlayışı

Mutluay’ın eleştiri anlayışında edebiyat eserlerinin ortaya çıktığı tarihsel, ekonomik ve toplumsal koşullar önemli bir yer tuttu. Özellikle Gerçek Yayınevi’nin “100 Soruda” dizisi için hazırladığı kitaplarda edebiyat meselelerini ekonomik, toplumsal ve siyasal temelleriyle birlikte değerlendirdi. Bu yaklaşım, onun bir eseri kendi döneminden ve toplumsal çevresinden koparmadan okumaya verdiği önemi gösterdi. Eski ve yeni edebiyatın sorunları üzerine yazdığı metinlerde de aynı araştırmacı tavrı korudu; edebî değişimleri dönemin düşünce ve kültür ortamıyla birlikte ele aldı.

Mutluay’ın eleştirisinde edebiyat, çağın insanından ve toplumsal hayatından ayrı düşünülemeyecek bir kültür alanı olarak yer aldı.

Bende Yaşayanlar ve Roman Kişilerine Bakışı

Mutluay’ın edebiyat anlayışını yansıtan çalışmalarından biri Bende Yaşayanlar adlı kitabıdır. Bu eserde roman kişilerini kendi çağlarının koşulları içinde değerlendirdi. Karakterlerin taşıdığı anlamı, yaşadıkları dönemin insanı ve düşünce dünyasıyla ilişkilendirerek edebiyat ile tarih arasındaki bağı araştırdı. Böylece roman kişilerinin kişisel hikâyelerinin arkasındaki dönemi, toplumsal atmosferi ve düşünsel çevreyi de okumaya yöneldi.

Edebiyat Araştırmacısı Olarak Rauf Mutluay

Rauf Mutluay’ın edebiyat dünyasındaki yerini belirleyen temel özelliklerden biri, farklı çalışma alanlarını aynı kültürel birikim içinde buluşturmasıydı. Öğretmenlik yıllarında edebiyat bilgisini genç kuşaklara aktardı; gazete ve dergilerde güncel edebiyatı takip ederek eleştiri ve deneme yazıları kaleme aldı. Yayınevleri, ansiklopediler ve İstanbul Arkeoloji Müzesi Kitaplığı’ndaki çalışmaları ise araştırmacı yönünü besledi. Bu birikim, onun edebiyat eserlerini dönemleri ve yazarlarıyla birlikte değerlendiren, tarihsel ve toplumsal bağlamı önemseyen bir eleştiri anlayışı geliştirmesine katkı sağladı.

Rauf Mutluay’ın Ölümü

Rauf Mutluay, 14 Mayıs 1995’te İstanbul’da hayatını kaybetti. Ardında öykü, eleştiri, deneme ve edebiyat araştırmaları alanlarında şekillenen geniş bir çalışma bıraktı. Öğretmenlikten gazeteciliğe, yayıncılıktan araştırmacılığa uzanan çalışma hayatı boyunca Türk edebiyatının farklı dönemleri ve meseleleri üzerine düşündü. Edebiyatı kendi tarihsel ve toplumsal çevresi içinde değerlendiren yaklaşımıyla Cumhuriyet dönemi edebiyat araştırmacıları ve eleştirmenleri arasında kendine özgü bir yer edindi.

Rauf Mutluay’ın Eserleri

Araştırma-İnceleme:

·         100 SorudaTürk Edebiyatı, İst.: Gerçek, 1969

·         100 Soruda XIX. Yüzyıl Türk Edebiyatı, İst.: Gerçek, 1970

·         100 Soruda Edebiyat Bilgileri, İst.: Gerçek, 1970

·         100 Soruda Çağdaş Türk Edebiyatı 1908-1972, İst.: Gerçek, 1973

·         50 Yılın Türk Edebiyatı, İst.: Türkiye İş Bankası, 1973

Deneme:

·         Pas Demiri Yiyor, İst.: Sander, 1974

·         Bende Yaşayanlar, İst.: Türkiye İş Bankası, 1977

Derleme:

·         Türk Halk Şiiri Antolojisi, İst.: Milliyet, 1972

·         Tanzimattan Günümüze Kadar Türk Şiiri, İst.: Milliyet, 1973.

KAYNAKÇA: Seyda, 330-349; Özkırımlı, TEA, III, 872-873; Kurdakul, Sözlük, 429; Necatigil, İsimler, 258; “Mutluay, Rauf”, TDEA, 460-461; Karaalioğlu, 372-373; D. Hızlan, “Yaşayan Eleştirmenlerimiz-II”, Gösteri, S. 24 (Kasım 1982)