Şevket Rado Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

 

Şevket Rado 

        Şevket Rado Kimdir?

Şevket Rado: Gazetecilik, Dergicilik ve Sohbet Yazarlığıyla Bir Kültür Hayatı

Şevket Rado (1913-1988), Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının gazetecilik, dergicilik, yayımcılık ve sohbet yazarlığı alanlarında iz bırakan isimlerinden biridir. Edebiyat dünyasına şiirle giren Rado, zaman içerisinde yalnızca şair kimliğiyle değil, gazeteci ve yayımcı kimliğiyle de öne çıkmış; özellikle sohbet yazıları ve radyo konuşmalarıyla geniş bir okuyucu ve dinleyici kitlesine ulaşmıştır.

Rado'nun edebî ve meslekî hayatına bakıldığında, Cumhuriyet'in kültür ve basın dünyasının değişen yapısıyla birlikte gelişen çok yönlü bir yazarlık anlayışı görülür. Şiirle başlayan edebiyat yolculuğu gazetecilikle genişlemiş, gazetecilik deneyimi ise onu dergicilik ve yayımcılığa taşımıştır. Radyoda yaptığı sohbetlerle sözlü anlatım alanında da kendisine ayrı bir yer açan Rado, böylece yazıyı farklı iletişim kanalları üzerinden okura ve dinleyiciye ulaştıran bir kültür insanı hâline gelmiştir.

Şevket Rado'nun Hayatı

Balkan Savaşı'nın Gölgesinde Başlayan Bir Hayat

Şevket Rado, Kevser Hanım ile Hıfzı Bey'in oğlu, Selanik mebusu Radovişteli Mustafa Bey'in torunudur. Hayatının daha ilk döneminde Balkanlar'da yaşanan siyasal ve toplumsal çalkantıların etkisiyle yer değiştirmek zorunda kalan Rado, Balkan Savaşı'nın patlak vermesi üzerine henüz dokuz aylıkken ailesiyle birlikte İstanbul'a göç etti. Henüz hatırlayabileceği bir yaşa gelmeden gerçekleşen bu göç, kişisel hafızasından çok ailesinin ve kuşağının yaşadığı büyük tarihsel kırılmanın bir parçası olarak onun hayat hikâyesinin başlangıcında yer alır.

Eğitim Yılları ve Hukuk Fakültesinden Gazeteciliğe

Şevket Rado, ortaöğrenimini Vefa ve Pertevniyal liselerinde tamamladı ve 1933 yılında mezun oldu. Daha sonra Ankara'ya giderek 1936'da Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesini bitirdi. Ancak aldığı hukuk eğitimi, onun hayatının asıl yönünü belirlemedi. Üniversite sonrasında İstanbul'a dönen Rado, meslek tercihini gazetecilikten yana kullandı ve basın dünyasına adım attı.

Bu tercih, onun sonraki bütün edebî ve kültürel faaliyetlerini anlamak bakımından önemlidir. Hukuk eğitiminin kazandırdığı disiplin ile edebiyata ve yazıya duyduğu ilginin birleştiği bir zeminde gazeteciliğe yönelen Rado, kısa süre içerisinde basının gündelik çalışma düzeninin içine girdi. Akşam gazetesinde fıkra yazarlığı yapması, onun okurla doğrudan ilişki kurmasını ve yazının günlük hayat içerisindeki karşılığını deneyimlemesini sağladı. Daha sonraki yıllarda sohbet yazarlığında göstereceği başarıyı değerlendirirken bu gazetecilik deneyiminin de göz önünde bulundurulması gerekir.

Gazetecilikten Dergiciliğe Uzanan Yol

Rado'nun çalışma hayatı zaman içerisinde yalnızca gazete yazarlığıyla sınırlı kalmadı. Cumhuriyet döneminde dergilerin kültür hayatında giderek daha önemli bir yer tuttuğu bir dönemde yayımcılığa yönelen Rado, Yapı ve Kredi Bankasının desteğiyle Aile, Resimli Hayat ve çocuklar için Doğan Kardeş dergilerini çıkardı. Böylece yazarlığın yanında doğrudan yayın üretiminin sorumluluğunu da üstlendi.

Bu girişim, Rado'nun yayıncılık anlayışının genişliğini göstermesi bakımından önemlidir. Farklı yaş ve ilgi gruplarına yönelik yayınlar hazırlaması, onun basını yalnızca haber ve köşe yazılarından ibaret görmediğini; dergiciliği kültürel hayatın farklı kesimlerine ulaşmanın bir aracı olarak değerlendirdiğini gösterir. Özellikle çocuklara yönelik Doğan Kardeş gibi bir yayının içinde yer alması, yayıncılık faaliyetlerinin farklı kuşaklara uzanan bir boyut kazandığını ortaya koyar.

Şevket Rado'nun yayımcılık faaliyetleri ilerleyen yıllarda daha da genişledi. 1956-1978 yılları arasında Hayat dergisini yayımladı. Magazin ağırlıklı olan derginin yanı sıra Ses, Resimli Roman, Ayna, Hayat Spor ve Hayat Tarih dergilerinin yayın işlerini de yürüttü. Böylece Rado, yalnızca kendi yazılarını yayımlayan bir gazeteci olmaktan çıkarak, çok farklı yayınların hazırlanmasına ve okura ulaştırılmasına katkıda bulunan bir yayımcı kimliği kazandı.

Öğretmenlik ve Yazı Tecrübesini Aktarması

Şevket Rado'nun faaliyet alanlarından biri de eğitim oldu. Bazı liselerde edebiyat, İstanbul Üniversitesi Gazetecilik Enstitüsünde ise yazı türleri dersi verdi. Gazetecilik ve yazarlık alanında yıllar içerisinde edindiği deneyimin gençlere aktarılması, onun kültür hayatındaki rolünü yalnızca kendi eserleriyle sınırlı olmaktan çıkaran bir başka unsurdur.

Özellikle yazı türleri dersi vermesi, Rado'nun yazarlığı yalnızca kişisel bir yetenek olarak görmediğini; yazının teknik ve düşünsel boyutları üzerine de çalışan bir gazeteci-yazar olduğunu gösterir. Gazetecilik pratiğiyle edebî birikimini bir araya getiren Rado, böylece yazı dünyasının farklı alanları arasında bir geçiş noktası oluşturmuştur.

Şevket Rado'nun Edebî Kişiliği

Şiirle Başlayan Edebiyat Yolculuğu

Şevket Rado'nun edebiyat dünyasına ilk adımı şiirle oldu. İlk şiirlerini Şevket Hıfzı imzasıyla yayımladı. Bu şiirler Muhit, Milli Mecmua ve daha sonra Varlık dergisinde yer aldı. Gençlik döneminde şiire yönelen Rado'nun bu ilk ürünlerinde Necip Fazıl Kısakürek'in etkisi görülür. Şiirlerinde ise başta doğa ve aşk olmak üzere daha çok duygu ve tabiat çevresinde şekillenen temalar öne çıkar.

Bu bakımdan Rado'nun şiirden gazeteciliğe ve sohbet yazarlığına doğru ilerleyen edebî çizgisi, onun tek bir türde ısrar etmekten ziyade yazının farklı imkânlarını deneyen bir edebiyatçı olduğunu düşündürür. Şiirde başlayan edebî duyarlılık, zaman içerisinde gündelik hayatın, insan ilişkilerinin ve kültürel meselelerin daha doğrudan anlatılabildiği düzyazı türlerine yönelmiştir.

Sohbet Yazarlığı ve Radyo Konuşmaları

Şevket Rado'nun edebî kişiliği içerisinde sohbet yazarlığının özel bir yeri vardır. Radyoda gerçekleştirdiği sohbetler, daha sonra çeşitli kitaplarda bir araya getirildi. Böylece başlangıçta dinleyiciye seslenen sözlü metinler, yazılı kültür içerisinde de varlıklarını sürdürdü.

Sohbet türünün temelinde okuyucuyla ya da dinleyiciyle doğrudan bir iletişim kurma isteği bulunur. Rado'nun gazetecilik geçmişi de düşünüldüğünde, bu türün onun yazarlığı açısından doğal bir ifade alanına dönüşmesi anlaşılabilir. Gazete yazılarında okura seslenen kalem, radyoda bu kez dinleyiciyle konuşan bir sese dönüşmüştür.

Rado'nun sohbet yazarlığını önemli kılan noktalardan biri de edebiyatın yalnızca kitap okuyan dar bir çevre içerisinde değil, gündelik hayatın içinde ve farklı iletişim araçları aracılığıyla yaşanmasına katkıda bulunmasıdır. Radyo, döneminin en etkili kitle iletişim araçlarından biri olarak yazarı doğrudan insanların evlerine ve gündelik hayatlarına taşıyan bir imkân sunuyordu. Rado da bu imkândan yararlanarak edebî ve kültürel birikimini geniş bir dinleyici kitlesine ulaştırdı.

Şevket Rado'nun edebî kimliği, şiirle başlayıp gazetecilik ve sohbet yazarlığıyla genişleyen bir yazı anlayışının ürünüdür. Onu yalnızca şair olarak değil, yazıyı farklı mecralarda okurla buluşturan bir kültür insanı olarak değerlendirmek gerekir.

Şairlikten Kültür Yayıncılığına

Rado’nun ilk şiirlerinde görülen doğa ve aşk temaları, edebiyat dünyasına girişinin temelini oluştururken gazetecilik ve yayımcılık faaliyetleri onun yazarlığını başka yönlere taşımıştır. Özellikle dergicilik faaliyetleri, onun edebiyatın toplumla ilişkisinin yalnızca şiir ve hikâye gibi türler üzerinden kurulmadığını gösteren bir deneyim alanıdır. Aile, Resimli Hayat, Doğan Kardeş ve Hayat gibi yayınlarla farklı okur gruplarına ulaşması, Rado'nun kültür dünyasındaki rolünü genişletmiştir. Bu nedenle onun edebî mirası, yalnızca bireysel eserleriyle değil, yayıncılık yoluyla oluşturduğu kültürel alanla birlikte düşünülmelidir.

Şevket Rado'nun Türk Basın ve Kültür Hayatındaki Yeri

Şevket Rado, uzun yıllara yayılan meslek hayatı boyunca gazetecilik, edebiyat, yayımcılık ve eğitim faaliyetlerini bir arada yürüttü. Türk Dil Kurumu Bilim Kurulu üyeliği yaptı. Basın alanındaki uzun hizmetleri nedeniyle Başbakanlık Basın Yayın Genel Müdürlüğü Basın Mesleğinde 50 Yıl Hizmet Belgesi ve Basın Şeref Kartı sahibi oldu.

Bu yönleriyle Rado, Cumhuriyet döneminin yalnızca eser veren değil, aynı zamanda kültür hayatının kuruluşuna ve dolaşımına katkıda bulunan edebiyatçılarından biridir. Gazete yazarlığı, dergi yayımcılığı, radyo sohbetleri ve öğretmenlik faaliyetleri bir arada düşünüldüğünde, onun asıl belirgin özelliğinin farklı kültürel alanlar arasında kurduğu bağ olduğu görülür.

Şevket Rado'nun hayatı, bir edebiyatçının zaman içerisinde değişen iletişim araçlarına ve okur alışkanlıklarına uyum sağlayarak yazarlığını nasıl farklı alanlara taşıyabildiğinin de örneğidir. Şiirle başlayan yolculuğu, gazetecilik ve yayımcılıkla genişlemiş; sohbet yazarlığıyla daha geniş bir kitleye ulaşmıştır.

Şevket Rado’nun Ödülleri

·         1987 İstanbul Gazeteciler Cemiyeti Burhan Felek Hizmet Ödülü.

Şevket Rado’nun Eserleri

Şiir:

·         Şiirler, İst.: Doğan Kardeş Mtb., 1970

Yeniden Yazım:

·         Kerem ile Aslı, İst.: Doğan Kardeş, 1972

Derleme:

·         Yunus Emre, İst.: Doğan Kardeş, 1972

·         Karacaoğlan, İst.: Doğan Kardeş, 1974

·         Türk Şairlerinden Seçmeler, [1974?]

Sohbet:

·         Eşref Saat, İst.: Doğan Kardeş, 1956

·         Ümit Dünyası, İst.: Doğan Kardeş, 1957

·         Hayat Böyledir, İst.: Doğan Kardeş Mtb., 1966

·         Aile Sohbetleri, İst.: Doğan Kardeş Mtb., 1967

·         Saadet Yolu, İst.: Rado, 1981; İnsan Severse Yaşar, 1981

Gezi:

·         Amerikan Masalı, İst.: Doğan Kardeş, 1950

·         50. Yılında Sovyet Rusya, İst.: Doğan Kardeş Mtb., 1968

·         Milliyetçi Çin Ne Âlemde?, Ank.: Bilgi B., [1969?]

İnceleme-Biyografi:

·         Kuruluşunun 25. Yıldönümünde Yapı Kredi Bankası ve Kâzım Taşkent, İst.: Yapı Kredi Bankası, 1969

·         Türk Hattatları: XV. Yüzyıl - dan Günümüze Kadar Gelmiş Ünlü Hattatların Hayatları ve Yazılarından Örnekler, İst.: Yayın Matbaacılık Ticaret, [1984?].

Yayım-Sadeleştirme:

·         Yaşayan Mevlîdi Şerif, İst.: Doğan Kardeş Mtb., 1964

·         Sultan Cem’in Başına Gelenler (Vakıât-ı Sultan Cem), 1969

·         Yirmisekiz Mehmed Çelebi’nin Fransa Seyahatnamesi, 1970

·         Bostancıbaşı Defteri, 1972

Gazete yazıları:

·         Sözün Gelişi, haz. Cem Akaş, İst.: YKY, 2003.

KAYNAKÇA: Nebioğlu, 522; Necatigil, İsimler, 310; N. H. Polat, “Rado, Şevket”, TDEA, VII, 266-267; A. Alpaslan, “Şevket Rado”, Türk Dili, S. 437 (Mayıs 1988), s. 231-238; C. Avcı, “Şevket Rado”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, S. 12 (Temmuz 1988), s. 793-797.