Abdülkadir Meriçboyu: Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

 

A. Kadir’in Hayatı

A. Kadir, İstanbul’da 16 Temmuz 1917 tarihinde doğdu ve yine İstanbul’da 1 Mart 1985 tarihinde hayatını kaybetti. Şair olarak tanındı. Asıl adı İbrahim Abdülkadir Meriçboyu’dur.  Yazın yaşamında Ali Karasu ve Abdulkadir İbrahim imzalarını da kullandı. Bir alay kâtibinin oğlu olarak büyüdü. Anne ve babasını küçük yaşlarda kaybetti.

Eyüp Ortaokulu’nu 1933’te, Kuleli Askeri Lisesi’ni ise 1936 yılında tamamladı. Ankara Kara Harp Okulu’nun son sınıfındayken zararlı yayınlar okuduğu ve Nâzım Hikmet ile tanıştığı gerekçesiyle tutuklandı ve on ay hapis cezası aldı, okuldan çıkarıldı. 1938 yılında bu olay gerçekleşen bu olaydan sonra Ankara Cezaevi’nde aynı davadan birlikte kaldığı Nâzım Hikmet’ten büyük ölçüde etkilendi ve toplumcu gerçekçi şiire yöneldi. Hapisten çıktıktan sonra er olarak iki buçuk yıl askerlik yaptı. 1941 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne girdi. 1943 yılında yayımlanan ilk şiir kitabı Tebliğ sakıncalı bulunduğu için toplatıldı ve A. Kadir, sıkıyönetim tarafından sürgüne gönderildi. Muğla, Balıkesir, Konya, Kırşehir ve Adana’da sürgün yıllarını geçirdi. 1947 yılında İstanbul’a geri döndü. Bir bisküvi fabrikasında çalışmaya başladı. Daha sonra yaşamını yayınevlerinde düzeltmenlik ve çevirmenlik yaparak sürdürdü.

A. Kadir’in Edebi Kişiliği ve Eserleri

Toplumsal sorunları ele alan şiirleri 1940 ile 1946 yılları arasında Ses, Yeni Edebiyat, Yürüyüş ve Yığın dergilerinde yayımlandı. Eserler, 1951 ile 1971 yılları arasında Yeryüzü, Yağmur ve Toprak, Yeditepe, Dönem ve Gelecek dergilerinde; 1975 ile 1985 yılları arasında ise Militan, Sanat Emeği ve Varlık dergilerinde yayımlandı. 1955 yılında Mevlana’nın şiirlerini serbest nazım biçimine aktararak Bugünün Diliyle Mevlânâ adlı eserini yayımladı. Azra Erhat ile birlikte hazırladığı İlyada ve sonraki yıllarda yine Azra Erhat ile gerçekleştirdiği Odysseia çevirileri büyük ilgi gördü. On altı yıl aradan sonra yayımladığı ikinci şiir kitabı Hoş Geldin Halil İbrahim ile dönemin şiir akımlarından etkilenmeden kendi çizgisini koruduğunu ve serbest nazım anlayışını sürdürdüğünü ortaya koydu. Hikmet Altınkaynak’ın Edebiyatımızda 1940 Kuşağı adlı eserinde yer alan söyleşisinde Doğulu ve Batılı şairlerin eserlerini Türkçeye aktarırken kendi şiirinde de yoğunlaşma gereği duyduğunu ifade etti.

1959 yılında Habib Edip Törehan Çeviri Ödülü’nü aldı. 1961 yılında Türk Dil Kurumu Çeviri Ödülü’nü kazandı. 1980 yılında Türkiye Yazarlar Sendikası Hasan Ali Ediz Çeviri Ödülü’nü aldı. 1983 yılında Yazko Çeviri dergisi tarafından verilen Azra Erhat Üstün Hizmet Ödülü’nü kazandı.

A.Kadir’in Eserleri

Şiir:

·         Tebliğ, İst.: Sebat B., 1943

·         Hoş Geldin Halil İbrahim, İst., 1959

·         Dört Pencere, İst.: İstan - bul Mtb., 1962

·         Mutlu Olmak Varken, (ilk üç kita - bına 45 şiir eklenerek) İst.: Fono Mtb., 1968

·         Mutlu Olmak Varken, (bütün şiirleri) İst.: Can, 1988

Sadeleştirme-Çeviri:

·         Bugünün Diliyle Mevlânâ (Abdülbaki Gölpınarlı ile), 1955

·         İlyada (Azra Erhat ile), İst.: Türkiye İş Bankası, I-VI, 1958-62

·         Asıl Adalet (P. Eluard vb), 2. bas., İst.: Yeni Mtb., 1960

·         Seçme Şiirler (P. Eluard; A. Bezirci ile), İst.: İstanbul Mtb., 1961

·         Bugünün Diliyle Hayyam, İst.: İstanbul Mtb., 1964

·         Eski Çağlar Tarihi (Tevfik Fikret’in Tarih-i Kadim şiiri), 1965

·         Bugünün Diliyle Tevfik Fikret, 1967

·         Odysseia (Azra Erhat ile), İst.: Sander, 1970

·         Dünya Halk ve Demokrasi Şiirleri (ortak çalışma, 3 c.), 1973-80

·         Halkın Ekmeği (B. Brecht; A. Bezirci ile) İst.: 1972

·         Filistin Şiiri (A. Timuçin ile), İst.: Hilal Mtb., 1974

·         Makinaların Türküsü (B. Brecht; G. Fındıklı ile), İst.: Sanat Emeği, 1979

·         Karanlık Zamanlar (B. Brecht; G. Fındıklı ile), İst.: Sanat Emeği, 1980

·         Utanmayın Gözyaşlarından (T. Rozewichz; G. Fındıklı ile), İst.: Yazko, 1981

·         Bu Rüzgârı Toplayın (çeviri şiirler), İst.: Örnek, 1983

Diğer:

·         1938 Harb Okulu Olayı ve Nâzım Hikmet, İst.: İstanbul Mtb., 1966

·         Sovyet Rusya’da Onbeş Gün, İst.: Hilal Mtb., 1978.