Cevdet Kudret Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

    

Cevdet Kudret

Cevdet Kudret Kimdir?

Cevdet Kudret, Türk edebiyatında şiir, roman, tiyatro ve araştırma alanlarında önemli çalışmalar ortaya koyan çok yönlü bir isimdi. 7 Şubat 1907’de İstanbul’da doğdu, 10 Temmuz 1992’de yine İstanbul’da öldü. Yedi Meşale topluluğunun dikkat çeken temsilcileri arasında yer aldı. Şiirden eleştiriye uzanan üretken çizgisiyle Cumhuriyet dönemi edebiyatına güçlü katkılar sundu.

Cevdet Kudret’in Hayatı

Asıl adı Süleyman Cevdet Kudret’ti. 1934 yılında aldığı Solok soyadını 1959’da Kudret olarak değiştirdi. Yazılarında Nevzat Yesirgil, Suat Hızarcı, Abdurrahman Nisari, Nermi Ocaklı, Cevdet Baykara ve Cevkud imzalarını kullandı. Birinci Dünya Savaşı sırasında Musul’da hayatını kaybeden Sadullah Efendi ile Hatice Hanım’ın oğluydu.

Numune-i İrfan İlkokulu’nu ve Davutpaşa Ortaokulu’nu tamamladı. İstanbul Erkek Lisesi’nde eğitim gördüğü yıllarda zatülcenp hastalığına yakalandı ve öğrenimine ara verdi. Daha sonra İstiklal Lisesi’nden mezun oldu. Darülfünun Hukuk Fakültesi’ni 1933 yılında bitirdi. Kayseri Lisesi’nde edebiyat öğretmeni olarak görev aldı. Ankara Konservatuvarı’nda edebiyat ve diksiyon dersleri verdi. Türk Ansiklopedisi’nde edebiyat sekreterliği yaptı. Bir dönem avukatlıkla da ilgilendi.

Türk Dil Kurumu’nda redaktörlük yaptı, Bilgi Yayınevi’nde danışman olarak çalıştı. Siyasal Bilgiler Fakültesi Basın-Yayın Yüksek Okulu’nda öğretim görevliliği üstlendi. PEN Yazarlar Derneği ve Türkiye Yazarlar Sendikası içinde görev aldı. Emeklilik döneminde Bodrum’a yerleşti. Cerrahpaşa Hastanesi’nde öldü ve Aşiyan Mezarlığı’nda toprağa verildi.

Cevdet Kudret’in Edebi Kişiliği

Cevdet Kudret, yazı hayatına 1927 yılında Servet-i Fünun dergisinde başladı. Bir yıl sonra Yusuf Ziya Ortaç’ın çıkardığı Meşale dergisine katıldı. Yedi Meşale topluluğu içinde yer aldı ve grubun ortak kitabı olan Yedi Meşale’nin yayımlanmasına katkı sundu.

1929’da yayımladığı Birinci Perde adlı kitabında bireysel duyguları, yalnızlığı ve karamsarlığı özgün imgelerle işledi. Ahmet Haşim etkisinin hissedildiği şiirlerinde balad ve hikâye unsurlarından yararlandı. Daha sonraki yıllarda toplumsal konulara yöneldi ve halk şiiri geleneğinden faydalandı.

Cevdet Kudret’in Eserlerinin Özellikleri

Cevdet Kudret’in eserleri şiir, tiyatro, roman ve inceleme türlerinde geniş bir çeşitlilik gösterdi. Oyunlarında bireysel çatışmalarla toplumsal sorunları bir araya getirdi. Darülbedayi’de sahnelenen eserlerinde ruhsal çözümlemelere önem verdi.

“Süleyman’ın Dünyası” roman üçlemesinde Türkiye’nin iki dünya savaşı arasındaki toplumsal değişimini anlattı. Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman adlı üç ciltlik çalışmasında Tanzimat sonrası Türk edebiyatını ayrıntılı biçimde değerlendirdi. Karacaoğlan, Fuzuli, Pir Sultan Abdal ve Ahmet Rasim üzerine hazırladığı kitaplarla edebiyat tarihine önemli katkılar sundu. Karagöz adlı eserinde geleneksel Türk tiyatrosunun önemli örneklerini bir araya getirdi. Abdurrahman Nisari adıyla lise ders kitapları hazırladı.

Şair, eleştirmen ve araştırmacı kimliğiyle dikkat çeken Cevdet Kudret, Cumhuriyet dönemi kültür hayatında disiplinli çalışmalarıyla öne çıktı. Edebiyatı yalnızca estetik bir alan olarak görmedi, aynı zamanda toplumsal hafızayı koruyan önemli bir araç olarak değerlendirdi. İnceleme yazılarında açık, anlaşılır ve öğretici bir dil kullandı. Hazırladığı kaynak kitaplar uzun yıllar öğrenciler ve araştırmacılar için temel başvuru eserleri arasında yer aldı.

Şiirlerinde bireyin iç dünyasını işlerken melankolik bir atmosfer kurdu. Romanlarında toplumsal değişimleri sade fakat güçlü gözlemlerle aktardı. Tiyatro eserlerinde insan psikolojisini ayrıntılı biçimde ele aldı. Geleneksel Türk edebiyatına duyduğu ilgi nedeniyle halk şiiri ve Karagöz kültürü üzerine kapsamlı çalışmalar hazırladı. Çok yönlü üretimi sayesinde Türk edebiyatının saygın isimleri arasında yer aldı.

Edebi üretiminde araştırmacı yönü kadar öğretici kimliği de belirleyici oldu. Akademik çalışmalarında sade anlatımı tercih etti ve geniş okur kitlesine ulaşmayı hedefledi. Şiir, inceleme, roman ve tiyatro alanlarında verdiği eserlerle modern Türk edebiyatının gelişim sürecine kalıcı katkılar sağladı. Yazarlık yaşamı boyunca üretken tavrını korudu ve edebiyat çevrelerinde saygınlık kazandı. Okurlar tarafından ilgi gördü.

Cevdet Kudret’in Ödülleri

·         Ortaoyunu ile 1974 TDK Bilim Ödülü

·         1989 Dil Derneği Türk Dili Onur Ödülü; Kalemin Ucu ile 1991 Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülü

·         1992 Edebiyatçılar Derneği Onur Ödülü.

Cevdet Kudret’in Eserleri

Şiir:

·         Yedi Meşale, (ortak kitap) İst.: Muallim Ahmet Halit, 1928

·         Birinci Perde, İst.: Hamit Mtb., 1928

Öykü:

·         Sokak, İst.: İnkılâp ve Aka, 1974

 Roman:

·         Sınıf Arkadaşları, İst.: Ahmet Halit, 1943 (yb İst.: İnkılâp ve Aka, 1976)

·         Havada Bulut Yok, İst.: Düşün, 1958 (yb İst.: İnkılâp ve Aka, 1976)

·         Karıncayı Tanırsınız, İst.: İnkılâp ve Aka, 1976

Oyun:

·         “Tersine Akan Nehir” (1929’da sahnelendi; basılmadı); “Rüya İçinde Rüya”, (tefrika Varlık, S. 31-37, 1934)

·         “Kurtlar”, (tefrika, Gündüz, S. 8-18, 1936)

·         Yaşayan Ölüler, İst.: Mitos Boyut, 1994

·         “Danyal ve Sara”, (tefrika Varlık, S. 114-116, 1938)

Deneme:

·         Dilleri Var Bizim Dile Benzemez, Ank.: Bilgi, 1966

·         Bir Bakıma, İst.: İnkılâp ve Aka, 1977

·         Benim Oğlum Binâ Okur, İst.: Varlık, 1983

·         Kalemin Ucu, İst.: Cem, 1991

İnceleme-Eleştiri:

·         Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman I (Tanzimat’tan Meşrutiyet’e 1859-1910), İst.: Varlık, 1965

·         Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman II (Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e 1911-1922), İst.: Varlık, 1967

·         Abdülhamid Devrinde Sansür, İst.: Milliyet, 1977

·         Örneklerle Edebiyat Bilgileri I-II, İst.: İnkılâp ve Aka, 1980

·         Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman III (Cumhuriyet Dönemi 1923-1959), İst.: İnkılâp, 1990

·         Örnekli Türk Edebiyatı Tarihi, Ank.: Kültür Bakanlığı, 1995

·         Edebiyat Kapısı, İst.: YKY, 1997

Monografi (Tanıtma-Elkitapları):

·         Fuzuli, (Nevzat Yesirgil takma adıyla) İst.: Varlık, 1952

·         Nedim, (Nevzat Yesirgil takma adıyla) İst.: Varlık, 1952

·         Bâki, (Nevzat Yesirgil takma adıyla) İst.: Varlık, 1953

·         Ahmet Rasim, (Suat Hızarcı takma adıyla) İst.: Varlık, 1953

·         Hüseyin Rahmi Gürpınar, (Suat Hızarcı takma adıyla) İst.: Varlık, 1953

·         Hüseyin Cahit Yalçın, (Suat Hızarcı takma adıyla) İst.: Varlık, 1957

·         Karacaoğlan, (Nevzat Yesirgil takma adıyla) İst.: Yeditepe, 1958

·         Yunus Emre, (Nevzat Yesirgil takma adıyla) İst.: Yeditepe, 1958

·         Ahmet Mithat, Ank.: TDK, 1962

·         Ziya Gökalp, Ank.: TDK, 1963

·         Pir Sultan Abdal, (Nevzat Yesirgil takma adıyla) İst.: Yeditepe, 1965

Derleme:

·         Türk Edebiyatı Hikâye ve Roman Antolojisi, İst.: Nebioğlu, 1945

·         Tanzimat Edebiyatı Antolojisi, (Suat Hızarcı takma adıyla) İst.: Varlık, 1955

·         Divan Şiiri Antolojisi, (Nermi Ocaklı takma adıyla) İst.: Varlık, 1958

·         Yurt İçin, Ulus İçin, İst.: Yeditepe, 1958

·         Karagöz I, Ank.: Bilgi, 1968

·         Karagöz II, Ank.: Bilgi, 1969

·         Karagöz III, Ank.: Bilgi, 1970

·         Ortaoyunu I, Ank.: Türkiye İş Bankası, 1973

·         Ortaoyunu II, Ank.: Kültür ve Turizm Bakanlığı, 1975

Günümüz Diline Aktarma:

·         Hicviyeler (Şair Eşref), İst.: Yeditepe, 1953 (yb İst.: Varlık, 1977)

·         Hikâyeler (Dede Korkut; Suat Hızarcı takma adıyla), İst.: Varlık, 1953 (yb Bugünkü Türkçemizde Dede Korkut Hikâyeleri, İst.: Varlık, 1970)

·         Leyla ile Mecnun (Fuzuli; Nevzat Yesirgil takma adıyla), İst.: Yeditepe, 1958

·         Şair Evlenmesi (Şinasi), İst.: Yeditepe, 1959

·         İşkilli Memo (Teodor Kasap), İst.: Elif, 1965

·         Evhamî (Feraizcizade Mehmet Şakir), İst.: Varlık, 1974

Okul Kitapları:

·         Metinli Türk Edebiyatı (4 c; Abdurrahman Nisari takma adıyla), 1951-54

·         Türk ve Batı Edebiyatı I-III, (Abdurrahman Nisari takma adıyla) İst.: Örgün, 1979 (yardımcı ders kitabı olarak yb İst.: Gendaş, 1990)

·         Batı Edebiyatından Seçme Parçalar, İst.: İnkılâp ve Aka, 1972

·         Türk Edebiyatından Seçme Parçalar, İst.: İnkılâp ve Aka, 1973.

KAYNAKÇA: Ergun, Şairler, III (No: 65-66), 1032-34; Yazar, 115-126; Nebioğlu, 421; Necatigil, İsimler, 234-236; Karaalioğlu, 137-138; Özkırımlı, TEA, III, 773-774; M. And, 50 Yılın Türk Tiyatrosu, İst., 1973; “Yaşayan Eleştirmenlerimiz 7: Cevdet Kudret”, Gösteri, S. 29 (Nisan 1983); K. Ertop, “Aydınlanmacı Bir Edebiyat Araştırmacısı”