 |
| Ömer Bedrettin Uşaklı |
Ömer Bedrettin Uşaklı Kimdir?
Anadolu’nun ve Denizlerin Yalın Sesi: Ömer Bedrettin Uşaklı
Türk edebiyatının "memleketçi" kuşağı içinde, Anadolu'nun tozlu yolları ile denizlerin sonsuz maviliğini aynı mısrada buluşturabilmiş müstesna bir isimdir Ömer Bedrettin Uşaklı. O, sadece Cumhuriyet ideolojisinin "mektepten memlekete" yönelen idealist bir bürokratı değil; rüzgârın, dalgaların ve taşranın sesini Türk şiirine fısıldayan bir duygu insanıdır. 42 yıllık kısa ömrüne sığdırdığı derin edebi miras, onu Türk halk kültürünün modern bir yorumcusu haline getirmiştir.
Ömer Bedrettin Uşaklı’nın Hayatı
Memuriyetin Gölgesinde Bir Ömür: Çocukluktan Erken Vedaya
24 Ağustos 1904’te
Uşak’ta dünyaya gelen Ömer Bedrettin’in hayatı, bir anlamda Anadolu ve coğrafya
ile erkenden kurulan bir ünsiyetin hikayesidir. Kadı Ömer Lütfü Efendi ile Ali
Mollazadelere mensup Hayriye Hanım’ın oğlu olan şair, babasının görevi
nedeniyle çocukluğunu ve gençliğini Rumeli’den Suriye’ye, Anadolu’nun dört bir
köşesinde geçirdi. Bu seyyahlık hali, onun ileride kaleme alacağı şiirlerin de
mayasını oluşturacaktı.
Eğitim hayatı İstanbul
(Nişantaşı ve Kabataş Sultanileri) ve Sivas arasında mekik dokuyarak geçti.
1924 yılında Mülkiye Mektebi’ne girdiğinde, hayatın acı yüzüyle erken yaşta
karşılaştı; babasının vefatı üzerine eğitimini sürdürebilmek için yaz tatillerinde
Uşak’ta tütün tahmin memuru olarak çalışmaya başladı. Bu zorunluluk, onun
köylüyle ve toprakla doğrudan bağ kurmasını sağlayan ilk büyük edebi kırılma
noktası oldu.
1927’de Mülkiye’den
mezuniyetinin ardından mülki idare amiri olarak devlete hizmet etmeye başladı.
Önce "Gökbelen" olan soyadını daha sonra doğduğu topraklara sadakatle
"Uşaklı" olarak değiştirdi.
Anadolu’yu Adım Adım
Gezen Bir Bürokrat
- 1927-1928:
Bursa’da maiyet memurluğu, Tirilye’de nahiye müdür vekilliği, Mudanya’da
kaymakam vekilliği.
- 1928 Sonrası:
Manavgat, Ünye, Şavşat, Artvin ve Edremit’te kaymakamlık.
- 1938:
Mülkiye müfettişliği (Bu görev, ona tüm Anadolu’yu bir uçtan bir uca
gözlemleme şansı tanıdı).
- 1943:
Kütahya milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne giriş.
Anadolu’nun her köşesini
adımlayan bu idealist bürokrat, dönemin amansız hastalığı vereme yakalanarak 23
Şubat 1946’da İstanbul’daki Yakacık Sanatoryumu’nda henüz ömrünün baharında
hayata gözlerini yumdu.
Ömer Bedrettin Uşaklı’nın Edebi Kişiliği
"Mektepten Memlekete" Koşan Bir Sanatçı
Ömer Bedrettin’in
içindeki şiir ateşini yakan ilk kıvılcım, Sivas Sultanisi’ndeki edebiyat
öğretmeni Cenap Muhittin (Kozanoğlu) oldu. İlk gençlik yıllarında bir yandan
aruzun musikisiyle gazeller denerken, diğer yandan hecenin yalınlığıyla
koşmalar yazdı.
Ancak onun şiirini asıl
besleyen asıl kaynak tütün tahmin memurluğu ve kaymakamlık yılları sırasında
"köy odalarında, dağ başlarında, çam ve meşe diplerinde" bizzat
yaşadığı coğrafyaydı. Mustafa Kutlu'nun onun hakkındaki şu tespiti, temsil
ettiği neslin vizyonunu çok net ortaya koyar:
"Cumhuriyet
ideolojisine bağlı olan Uşaklı, Divan edebiyatımızı ve eski kültürümüzü inkâr
etmemekle birlikte, esasen Halk kültüründen istifade için ‘mektepten memlekete’
koşan bir neslin ve anlayışın temsilcisidir. Bu konuda en yakın benzeri Ahmet KutsiTecer’dir."
Milli Edebiyatın Doğal ve Samimi Yönü
Ömer Bedrettin Uşaklı,
şiirin "neyi anlatırsa anlatsın bu topraktan bir ses ve bir öz
taşıması" gerektiğine inanıyordu. Onun felsefesinde memleket şiiri; saz
şairlerinin bize miras bıraktığı Anadolu gerçeğini, modern ve çağdaş bir bakış
açısıyla yeniden estetik kılma çabasıydı.
Henüz Mülkiye
sıralarındayken şiirlerini Milli Mecmua ve Türk Yurdu’nda
yayımlamaya başladı. 1926 yılında çıkardığı ilk şiir kitabı Deniz Sarhoşları,
edebiyat mahfillerinde büyük bir hayranlık ve olumlu yankı uyandırdı. Bu
başarıyı Hayat Mecmuası, Varlık, Ülkü, Meşale, Oluş,
Muhit ve Yeni Mecmua gibi dönemin en prestijli dergilerinde
yayımlanan düzenli yazıları ve şiirleri izledi.
Ömer Bedrettin Uşaklı,
ardında bıraktığı duru Türkçe, memleket sevdası ve denizlere yazdığı lirik
mısralarla, Türk edebiyat tarihinin erken solan ama izi asla silinmeyen en
saygın şairlerinden biri olarak yaşamaya devam etmektedir.
Ömer Bedrettin Uşaklı’nın Eserleri
Şiir:
·
Deniz Sarhoşları, İst.: Necm-i İstikbal
Mtb., 1926 (yb “Bataklık Güneşleri” bölümü eklenerek, 1929)
·
Yayla Dumanı, İst.: Türkiye Mtb., 1934 (yb
seçme şiirleriyle birlikte, 1945); Sarıkız Mermerleri, Ank.: Titaş B., 1942
·
Ömer Bedrettin Uşaklı, Bütün Eserleri,
(haz. İnci Enginün) Ank., 1998.
KAYNAKÇA: Yazar, 331-338;
Çankaya, V, 1865-1870; C. Süreya, Mülkiyeli Şairler, İst., 1966, s. 30; B. S.
Ediboğlu, “Uşaklı, Ömer Bedrettin”, AA, II, 753; ay, Bizim Kuşak ve Ötekiler,
İst., 1968, s. 49-55; M. Kutlu, “Uşaklı, Ömer Bedrettin”, TDEA, VIII, 464-465;
İ. Geçer, Ömer Bedrettin Uşaklı, 1986; İ. Enginün (haz.), Ömer Bedrettin
Uşaklı, Bütün Eserleri, Ank., 1988, s. XV-XVI.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder