Hüsnü Açıksöz Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

 

Hüsnü Açıksöz

      Hüsnü Açıksöz Kimdir?

Hüseyin Hüsnü Açıksöz (1896, Kırcaali – 27 Ağustos 1939, İstanbul), Türk siyasetçi ve gazetecidir.  Açıksöz’ün adı, özellikle Kastamonu’da yayımladığı Açıksöz gazetesi ile Milli Mücadele basınının önemli isimleri arasında yer alır. Gazete, yalnızca savaş yıllarının siyasi atmosferini yansıtan bir yayın organı değil; aynı zamanda dönemin aydınlarını, öğretmenlerini, şairlerini ve yazarlarını bir araya getiren canlı bir kültür alanıdır.

Hüsnü Açıksöz’ün Hayatı

Milli Mücadele Yıllarında Hüsnü Açıksöz

Hüsnü Açıksöz, Kastamonu Lisesi’nde öğrenim gördüğü yıllarda I. Dünya Savaşı’na katıldı. Savaşın ardından memleketin işgal ve parçalanma tehdidi altında bulunduğu bir dönemde, kalemini Milli Mücadele’nin hizmetine verdi.

Haziran 1919’da arkadaşlarıyla birlikte Kastamonu’da Açıksöz gazetesini çıkarmaya başladılar. Gazetenin yazı işleri müdürlüğünü üstlenen Açıksöz, böylece henüz genç yaşta gazeteciliği yalnızca bir meslek olarak değil, toplumsal sorumluluk alanı olarak benimsedi.

Açıksöz, Anadolu’daki Milli Mücadele’nin sesini duyuran yayınlardan biri olurken Kastamonu’yu da dönemin önemli kültür ve fikir merkezlerinden biri hâline getirdi. Gazetenin sayfalarında siyaset ve savaş haberlerinin yanı sıra kültür, sanat ve edebiyat yazılarına da yer verildi.

Bu yönüyle gazete, dönemin aydınları arasında bir köprü işlevi gördü. İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Hasan Fehmi Turgal, Arif Nihat Asya ve Orhan Şaik Gökyay gibi isimlerin yanı sıra İsmail Habib Sevük, Ahmet Talat Onay, Mustafa Necati, Zeki Ömer Defne, Fazıl Berki Tümtürk ve Rıfat Ilgaz gibi önemli isimlerin yazı ve şiirleri de Açıksöz sayfalarında yer aldı.

İstiklal Marşı’nın Açıksöz’de Yayımlanması

Gazetenin Milli Mücadele tarihindeki en önemli hadiselerinden biri, Mehmet Âkif Ersoy’un İstiklal Marşı’nın 21 Şubat 1921’de Açıksöz’de yayımlanmasıdır. İstiklal Marşı, Sebilürreşat’ta yayımlandıktan dört gün sonra Kastamonu’daki Açıksöz gazetesinde de neşredildi. Böylece gazete, Milli Mücadele’nin yalnızca siyasi ve askerî yönüne değil, milletin bağımsızlık idealini ifade eden manevi ve edebi cephesine de tanıklık etmiş oldu.

Bu hadise, Açıksöz gazetesini dönemin basın tarihi bakımından özel bir yere taşırken Hüsnü Açıksöz’ün gazetecilik anlayışını da anlamlı kılar. Çünkü onun gazeteciliğinde bağımsızlık, vatan sevgisi ve Türklük şuuru birbirinden ayrı düşünülmemiştir.

Hüsnü Açıksöz ve Açıksöz Gazetesi

Açıksöz’ün etkisi yalnızca Milli Mücadele yıllarıyla sınırlı kalmadı. Hüsnü Açıksöz, 19 Eylül 1927’den itibaren gazetenin imtiyaz sahipliğini de üstlendi ve yayını 14 Aralık 1931’e kadar sürdürdü. Gazetenin sayfalarında siyasi meselelerin yanında toplumun kültürel ve düşünsel hayatına ilişkin yazılara da yer verilmesi, Açıksöz’ün gazeteciliği nasıl gördüğünü ortaya koyar.

Onun için basın, yalnızca haber aktaran bir araç değildir. Gazete aynı zamanda halkı aydınlatmanın, kültürel bilinci güçlendirmenin ve toplumsal dayanışmayı beslemenin bir aracıdır. Bu nedenle Hüsnü Açıksöz’ün gazeteciliğini yalnızca Kastamonu yerel basını çerçevesinde değerlendirmek yeterli değildir. Açıksöz, Milli Mücadele döneminde Anadolu basınının üstlendiği aydınlatıcı ve örgütleyici rolün dikkate değer örneklerinden biridir.

Öğretmenlikten Siyasete

Hüsnü Açıksöz, gazeteciliğin yanında uzun yıllar Erkek Sanat Mektebi’nde öğretmenlik yaptı. Böylece kalem faaliyetini eğitim alanındaki çalışmalarıyla tamamladı. Gazetecilik, öğretmenlik ve siyaset onun hayatında birbirinden kopuk alanlar olmadı. Üçünde de ortak olan temel düşünce, toplumun geleceğine müdahil olma arzusuydu.

1930 yılında Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın Kastamonu il örgütünün kurucuları arasında yer aldı. Bu siyasi deneyimin ardından 1937’de Doğrusöz gazetesini çıkarmaya başladı ve aynı yıl milletvekili seçildi. Böylece gençlik yıllarında savaşın içinden geçerek gazeteciliğe yönelen Açıksöz, hayatının ilerleyen döneminde basın, eğitim ve siyaset ekseninde şekillenen bir kamu insanına dönüştü.

Hüsnü Açıksöz’ün Edebi Kişiliği

Hüsnü Açıksöz’ü yalnızca gazeteci ve siyasetçi olarak değerlendirmek, onun kalem dünyasının önemli bir bölümünü gözden kaçırmak anlamına gelir. Açıksöz gazetesindeki yazılarında bağımsızlık düşüncesini, vatanseverliği ve Türklük şuurunu öne çıkardı. Bununla birlikte siyaset, kültür ve sanat üzerine yazılarıyla okuyucusunun yalnızca gündemi takip etmesini değil, yaşadığı toplum üzerine düşünmesini amaçladı.

Onun edebi ve fikrî dünyasının merkezinde, yaşadığı dönemin büyük meselesi vardı: Bağımsızlık. Bu nedenle Açıksöz’ün yazarlığını, Milli Mücadele’nin yarattığı tarihsel atmosferden ayrı düşünmek mümkün değildir. Kalemi, savaş yıllarının kaygısını, bağımsızlık arzusunu ve yeni bir toplum kurma idealini taşıyan araçlardan biri olmuştur.

İstiklal Harbinde Kastamonu: Bir Tanıklığın Kitaba Dönüşmesi

Hüsnü Açıksöz’ün edebiyat ve tarih açısından en önemli çalışması, 1933 yılında yayımlanan İstiklal Harbinde Kastamonu adlı eseridir. Eser, yalnızca geçmişte yaşanan olayları anlatan bir kitap değildir. Aynı zamanda Açıksöz’ün gördüklerini, yaşadıklarını ve tanık olduğu gelişmeleri kayda geçirme çabasının ürünüdür.

Kitapta Kastamonu’daki Milli Mücadele yıllarına, o dönemde kurulan derneklere ve Kastamonu’ya gelen önemli kişilere ilişkin bilgiler yer alır. Bu bakımdan İstiklal Harbinde Kastamonu, kişisel tanıklık ile tarihî belgeleme arasında duran belge niteliğinde bir eser olarak önem taşır.

Bir dönemi anlamanın yolu bazen büyük tarih kitaplarından değil, o tarihin içinde yaşamış bir insanın gördüklerini kayda geçirmesinden geçer. Açıksöz’ün eseri de Kastamonu’nun Milli Mücadele hafızasına böyle bir tanıklık bırakır.

Hüsnü Açıksöz’ün Mirası

Hüsnü Açıksöz, 27 Ağustos 1939’da İstanbul’da hayatını kaybetti. Henüz genç sayılabilecek bir yaşta sona eren ömrü; savaş, Milli Mücadele, gazetecilik, öğretmenlik, siyaset ve edebiyat gibi birbirinden farklı görünen alanların içinden geçti. Fakat bütün bu uğraşların altında aynı temel çizgiyi görmek mümkündür: topluma karşı sorumluluk duyan aydın tavrı.

Kastamonu’da genç yaşta çıkarmaya başladığı Açıksöz gazetesi, Milli Mücadele’nin Anadolu’daki seslerinden biri oldu. Gazetenin sayfalarında dönemin önemli aydınlarına yer vermesi, İstiklal Marşı’nı yayımlaması ve siyasal meselelerle kültür-sanat alanını aynı yayın çatısı altında buluşturması, Açıksöz’ün gazetecilik anlayışını ortaya koydu.

İstiklal Harbinde Kastamonu ise bu mücadelenin yalnızca günlük gazetecilik hafızasında kalmamasını, gelecek kuşaklara aktarılabilecek bir tanıklığa dönüşmesini sağladı. Hüsnü Açıksöz bugün daha çok Milli Mücadele dönemi Kastamonu basını ve Açıksöz gazetesi üzerinden hatırlansa da onun asıl değeri, tarihin büyük dönüşümlerinden birinin yaşandığı yıllarda kalemiyle, öğretmenliğiyle ve siyasi faaliyetleriyle yaşadığı toplumun yanında durmasında aranmalıdır.

Hüsnü Açıksöz’ün Eserleri

Anı:

·         İstiklâl Harbinde Kastamonu, Kastamonu: Kastamonu Vilayet Mtb., 1933

Oyun:

·         Başefendi, Kastamonu: Açıksöz Mtb., 1934

·         Kim Kimi Yola Getirdi, Kastamonu: Açıksöz Mtb., 1934

KAYNAKÇA: A. Demircioğlu, 100 Yıllık Kastamonu Basını 1872-1972, Kastamonu, 1973; ay, “Açıksöz, Hüsnü”, TDEA, I, 29-30; M. N. Özön-B. Dürder, Türk Tiyatrosu Ansiklopedisi, İst., 1967, s. 4.