Celal Sılay Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

 

Şair ve yazar Celal Sılay

    Celal Sılay Kimdir?

Celâl Sılay (1914-7 Eylül 1974), Türk şair, denemeci ve öykü yazarıdır. Şiirlerinde bireyin kendisiyle hesaplaşmasına, gündelik hayatın sıradanlaşan ayrıntılarına ve gerçekliğin farklı katmanlarına yönelen Sılay, Türk şiirinde belirli bir edebî topluluğa bağlanmadan geliştirdiği sanat anlayışıyla tanınır. Mehmet Celâl ve M. Celâl Silây imzalarını kullanan şair, gazetecilik faaliyetlerinde Ahmed Selâmi Sel takma adından da yararlanmıştır.

Celal Sılay’ın Hayatı

Çocukluğu ve Eğitimi

Fahriye Hanım ile öğretmen Ahmet Hamdi Bey’in oğlu olan Celâl Sılay, ilk ve orta öğreniminin bir bölümünü Bursa Askerî Işıklar Lisesinde 1929 yılına kadar sürdürdü. Daha sonra İstanbul’daki Hayriye ve İstiklâl liselerinde öğrenim gördü ve 1934 yılında lise eğitimini tamamladı. Bir süre İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümüne devam etti. Felsefe eğitimi, onun düşünsel yönünü değerlendirmek bakımından dikkate değer bir biyografik bilgidir; ancak mevcut kaynaklar bu eğitimin şiir anlayışına doğrudan etkisini ayrıntılı biçimde ortaya koymamaktadır.

Meslek Hayatı

Sılay’ın meslek hayatında gazetecilik önemli bir yer tuttu. 1940-1944 yılları arasında Vatan, 1944-1945 döneminde Tasvir-i Efkâr gazetelerinde çalıştı. 1948’de Her Hafta ve Her Gün, 1951’de ise Ticaret Postası gazetelerinde görev aldı. 1952-1955 yılları arasında Yeni Memleket gazetesinin yazı işleri müdürlüğünü üstlendi. Ardından 1957-1958 yıllarında Yeni Gazete, 1959-1960 yıllarında Her Gün gazetelerinde Ahmed Selâmi Sel takma adıyla köşe yazıları yazdı.

Gazeteciliğin yanı sıra dergicilikle de yakından ilgilenen Sılay, farklı dönemlerde çeşitli yayınları çıkardı ve yönetti. 1944’te dört sayı yayımlanan İşte, 1952-1956 yılları arasında otuz sayı çıkan Doğu ve Batı ve 1956-1957 döneminde on beş sayı yayımlanan Esi, bu yayınlar arasındadır. En uzun soluklu dergisi olan Yeni İnsan ise 1963-1971 yılları arasında toplam 105 sayı yayımlandı. Bu yayın faaliyetleri, Sılay’ın edebî üretiminin yanında süreli yayıncılıkla da ilgilendiğini ve düşünsel tartışmaların yürütüldüğü yayın ortamlarında etkin rol üstlendiğini göstermektedir.

1949-1950 yıllarında bir süre Fransa’da kalan Celâl Sılay, uzun yıllar Türk Edebiyatçılar Birliği üyeliğinde de bulundu. Şiirleri İnkılâpçı Gençlik, Yücel, İşte, Doğu ve Batı, Esi ve Yeni İnsan gibi dergilerde yayımlandı. Bu yayınlar, onun şiirlerinin okurla buluştuğu başlıca mecralar arasında yer aldı.

Celâl Sılay, 7 Eylül 1974’te İstanbul’da geçirdiği kalp krizi sonucunda hayatını kaybetti. Mezarı Zincirlikuyu Mezarlığı’ndadır.

Celal Sılay’ın Edebi Kişiliği

Celâl Sılay’ın şiiri, düşünsel sorgulamayla bireyin gündelik hayat içindeki varoluşunu ele alan bir çizgide gelişir. İlk dönem şiirlerinde düşünce boyutu belirgindir. Zamanla söyleyişe, biçime ve imge kuruluşuna daha fazla ağırlık veren şair, gündelik gerçekliğin alışılmış ayrıntılarından hareketle farklı anlam alanları açmaya yönelmiştir. Şiirlerinde ev, sokak ve eşya gibi somut çevre unsurları, kişinin kendi varlığıyla hesaplaşmasının zeminini oluşturur.

Sılay’ın şiir dünyasında bireyin kendisini çevreleyen mekân ve nesneler karşısında yaşadığı sıkışmışlık duygusu dikkat çeker. Şair, gündelik hayatın sınırları içinde kendisini sorgularken zaman zaman bu sorgulamadan uzaklaşarak metafizik bir dünyaya yönelir. Bu yöneliş, onun şiirinde görülen düşünsel arayışın bir parçasıdır. Bununla birlikte şiirlerini yalnızca bireysel bunalım veya metafizik arayış üzerinden değerlendirmek, gündelik gerçekliğe ve nesnelere gösterdiği dikkati gözden kaçırmak olur.

Şiirinin sonraki döneminde biçim ve söyleyiş üzerinde daha fazla durması, Sılay’ın düşünceyi şiirin tek belirleyicisi olarak görmekten uzaklaştığını ortaya koyar. Etkili imgelerle geliştirdiği anlatım, sıradanlaşmış nesnelerin ve durumların yeniden fark edilmesini sağlayan bir şiir anlayışına dayanır. Bu bakımdan onun şiirinde anlam, yalnızca dile getirilen düşüncede değil, düşüncenin nasıl ifade edildiğinde de aranmalıdır.

Celal Sılay’ın Şiir Anlayışı

Celâl Sılay’ın şiirinde gündelik hayatın sınırları içinde kalan insanın kendisiyle hesaplaşması önemli bir yer tutar. Ev, sokak ve eşya gibi sıradan unsurlar, şiirlerinde yalnızca çevreyi tanımlayan ayrıntılar olarak kalmaz; bireyin kendi varlığını sorguladığı bir dünyanın parçalarına dönüşür. Şair, herkesin alıştığı için üzerinde durmadığı nesnelere yeniden bakarak onların taşıdığı anlamları görünür kılmaya çalışır.

Bu yaklaşım, Vedat Günyol’un Sılay hakkındaki değerlendirmesinde de belirginleşir. Günyol, şairin gerçekliğin dışına çıkmadan, gerçekliğin içinde başka bir gerçek aradığını belirtir. Ona göre Sılay, gündelik yaşamda sürekli karşılaşıldığı için fark edilmeyen nesneleri, onları ilk kez gören birinin şaşkınlığıyla yeniden göstermeyi amaçlayan bir ozandır.

Şairin sanat anlayışını değerlendirirken düşünsel yönüyle biçim arayışını birlikte ele almak gerekir. İlk döneminde düşüncenin ağırlığı hissedilirken sonraki şiirlerinde söyleyiş ve biçim özellikleri daha belirgin hâle gelir. İmgeler aracılığıyla gündelik nesnelere yeni anlamlar kazandırması, bu arayışın başlıca özelliklerindendir.

Celal Sılay’ın Merhamet Şiirleri Eseri

Celâl Sılay’ın Merhamet Şiirleri adlı eseri, şairin ilk dönem şiir anlayışını değerlendirmek açısından öne çıkar. Bu eserde savaşın yol açtığı acı, yıkım ve öfke, etkileyici bir dil ve çarpıcı buluşlar aracılığıyla işlenir. Savaşın insan hayatında meydana getirdiği tahribat, şiirin temel meseleleri arasında yer alır.

Eserdeki şiirlerinde şair, savaşın sonuçlarını aktarırken yalnızca olayların dış görünüşünü anlatmakla yetinmez; bunların uyandırdığı öfke ve acıyı da şiirsel söyleyişin bir parçası hâline getirir. Dilin etkili kullanımı ve çarpıcı buluşlar, ele alınan konunun şiirsel anlatımını güçlendiren unsurlardır.

Merhamet Şiirleri, Sılay’ın şiirinde düşünsel kaygıların belirgin olduğu dönemi temsil ederken onun sonraki yıllarda geliştireceği imge ve biçim arayışlarından ayrı bir yerde değerlendirilmelidir.

Celal Sılay’ın Şiirinin Edebiyat İçindeki Yeri

Celâl Sılay, belirli bir edebî akımın veya topluluğun içinde yer almadan şiirini geliştirmiştir. Kaynaklarda, herhangi bir topluluğa bağlanmamasının şiirinin yeterince tanınmamasına ve hak ettiği ilgiyi görmemesine yol açtığı yönünde değerlendirmeler bulunmaktadır. Ancak bu görüşü, şairin edebî konumunu açıklayan tek neden olarak kabul etmemek gerekir. Behçet Necatigil de Sılay’ın şiirini sürdürme çabasına dikkat çeker ve Celâl Sılay’ın şiirini sürdürme çabasını şu sözlerle değerlendirir: “Son on yılında şiirini tek başına ayakta tutma çabası da bir karakter belirtisidir.”

Celal Sılay’ın Eserleri

Şiir:

·         Çöl Yolcuları, (Mehmet Celâl imzasıyla) İst.: Keteon Mtb., 1934

·         Dört Kapı, (Mehmet Celâl imzasıyla) İst.: Millî Mecmua Mtb., 1934

·         Lâcivert Işıklar, (M. Celâl Silây imzasıyla) Bursa: Bizim B., 1934

·         Ebedî Renkler, (M. Celâl Silây imzasıyla) Bursa: Yeni B., 1936

·         Mısralar, 1937 (yb Hüsran Filizleri adıyla [M. Celâl Silây imzasıyla] Bursa: Emek B., 1937)

·         Merhamet Şiirleri 1939-1943, İst.: Yeni Türkiye B., 1943

·         Acaba, (Hüsran Filizleri ile birlikte) İst.: Ülkü Kitap Yurdu, 1945

·         Sonra?, Bursa: Yeni B., 1946 (“Cevab” ve “Dünya’ya” adlı bölümler çıkarılarak yb İst.: Yeni İnsan, 1966)

·         Boşlukta Duran Taş, İst.: Ülkü Mtb., 1948

·         Zaman ile Yarış, İst.: Orhan Mete ve Ortağı Mtb., 1956 (yb Süre’yle Yarış, İst.: Yeni İnsan, 1967)

·         Adamca, İst.: Türkiye Ticaret Postası Mtb., 1959

·         Doğa, İst.: Yeni İnsan, 1965

·         Aşk Dialektiği, İst.: Yeni İnsan, 1967

·         Şimdi Geldin - Şimdi Gittin, İst.: Yeni İnsan, 1968

·         Küpe Destanı, İst.: Yeni İnsan, 1968

·         İlişki Deyimleri, İst.: Yeni İnsan, 1969

·         Karşın, İst.: Yeni İnsan, 1971

·         Hüsran Filizleri, (bütün şiirleri) İst.: YKY, 2001.

Deneme:

·         Değinmeler, İst.: Yeni İnsan, 1966

·         Kişi-Birey, İst.: Yeni İnsan, 1967

·         Yorum, İst.: Yeni İnsan, 1968

·         Söz-Eylem, İst.: Yeni İnsan, 1969

·         Üçüncü Dönem, İst.: Yeni İnsan, 1971.

Öykü:

·         Zorunlu Somut, İst.: Yeni İnsan, 1969

KAYNAKÇA: Nebioğlu, 556; Necatigil, İsimler, 330; B. N. Şehsuvaroğlu, “Celal Sılay’sız Dünya”, Hisar, S. 131 (Kasım 1974); Karaalioğlu, 495-496; V. Günyol, Çalakalem, İst., 1977; Özkırımlı, TEA, IV, 1037-1038; Kurdakul, Sözlük, 544-545; Kurdakul, Cumhuriyet, III, 170-173; M. Kutlu, “Sılay, Celal”, TDEA, VIII, 5.