Mümtaz Zeki Taşkın Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri

Mümtaz Zeki Taşkın

   Mümtaz Zeki Taşkın Kimdir?

Mümtaz Zeki Taşkın (15 Temmuz 1915 – 2003), Türk şairi, çocuk edebiyatı yazarı ve oyun yazarıdır. Şiirlerinde geleneksel ölçü anlayışının dışına çıkarak Batılı şiir akımlarından yararlanmış, özellikle 1930’lu yıllarda yenilikçi arayışlarıyla dikkat çekmiştir. Dadacılık ve Garip şiiri gibi farklı çizgilerle ilişki kuran Taşkın, Türk şiirindeki modernleşme sürecinin erken dönem isimleri arasında yer alır. Bununla birlikte edebiyat yaşamında asıl kalıcı katkısını çocuk edebiyatı alanında gerçekleştirmiştir.

Mümtaz Zeki Taşkın’ın Hayatı

Mümtaz Zeki Taşkın, 15 Temmuz 1915’te Çanakkale’nin Bayramiç ilçesinde dünyaya geldi. Hatice Hanım ile Mehmet Hulusi Bey’in oğludur. Mustafa Mümtaz imzasını da kullanan Taşkın, ilk öğrenimini Çanakkale Cumhuriyet İlkokulunda tamamladıktan sonra İstanbul İstiklal Lisesinden 1936 yılında mezun oldu. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde bir süre öğrenim gördü.

Gazeteciliğe, yazar Sadri Ertem’in teşvikiyle 1938’de Vakit gazetesinde başladı. Daha sonra Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesine devam etti ancak öğrenimini tamamlamadan 1941’de Emniyet Genel Müdürlüğü Basın Şubesinde göreve başladı. Bu kurumda 1948’e kadar çalıştı.

Taşkın’ın meslek yaşamında tiyatro önemli bir yer tuttu. Muhsin Ertuğrul’un önerisiyle 1947’de Ankara Küçük Tiyatro müdürlüğüne getirildi. Bu görevini emekli olduğu 1965 yılına kadar sürdürdü. Ardından İstanbul’a yerleşerek İstanbul Şehir Tiyatrolarında basın danışmanı olarak çalıştı ve Türk Tiyatrosu dergisini yönetti. Arkın Yayınevinin çıkardığı Cumhuriyet Ansiklopedisi çalışmalarına da katıldı.

Yayıncılık alanındaki faaliyetleri çocuk edebiyatıyla daha yakından ilgilenmesini sağladı. 1972’den itibaren Milliyet (Karacan) Yayınlarının çocuk kitapları bölümünü yönetti. Tahsin Demiray’ın yayımladığı Yavru Türk ve Ateş adlı çocuk dergilerinde çalıştı. Ayrıca Ankara’da yayımlanan Hâkimiyet ve Medeniyet gazetelerinde fıkra ve eleştiri yazıları yazdı; Spor Postası gazetesinde de görev aldı.

Mümtaz Zeki Taşkın, 1968’de Avustralya’ya yerleşti ve 2003 yılında burada hayatını kaybetti.

Mümtaz Zeki Taşkın’ın Edebi Kişiliği

Mümtaz Zeki Taşkın’ın edebî kişiliği, Türk şiirinde geleneksel biçimlerin dışına çıkma arayışlarıyla şekillendi. Özellikle 1930-1934 yılları arasında hece ölçüsünün şiirdeki egemenliğine karşı çıkarak Batı edebiyatındaki yenilikçi akımlara yöneldi. Kapalı ve alışılmış şiir anlayışını aşmayı amaçlayan bu arayışlarında dadacı şiirin etkileri görüldü. Ercümend Behzad Lâv gibi dönemin sıra dışı şairleri arasında değerlendirilen Taşkın, şiirde farklı anlatım olanaklarını denemesiyle dikkat çekti.

Şairin edebiyat anlayışı, dönemin modern şiir hareketleriyle kurduğu ilişki üzerinden değerlendirilebilir. Nâzım Hikmet’in şiirinden etkilenen ve geleneksel şiir kalıplarını sorgulayan Taşkın, 1940’larda belirginleşecek Garip hareketinin hazırlayıcıları arasında gösterildi. Arkadaşı Mustafa Niyazi Ispartalı ile birlikte yayımladığı Allo Allo adlı şiir kitabı, dönemin edebiyat çevrelerinde farklı tepkilerle karşılandı. Nurullah Ataç kitabı olumlu değerlendirirken Hüseyin Cahit Yalçın eleştirdi.

İlerleyen yıllarda Orhan Veli’nin şiir anlayışına yaklaşan Taşkın, şairliğini dadacılık, Garip ve İkinci Yeni gibi farklı şiir çizgileri doğrultusunda sürdürdü. Şiirleri 1938’den başlayarak Gençlik, Yeni Ses, Servetifünun-Uyanış, Edebiyat Dünyası, Şadırvan, Kaynak ve Türk Dili dergilerinde yayımlandı.

Mümtaz Zeki Taşkın ve Çocuk Edebiyatı

Mümtaz Zeki Taşkın’ın edebiyat yaşamındaki en önemli katkılarından biri çocuk edebiyatı alanında ortaya koyduğu çalışmalardır. Şiirde farklı biçimler deneyen yazar, çocuklara yönelik eserlerinde de tek bir türle sınırlı kalmadı. Masal, şiir, roman ve tiyatro oyunu gibi farklı türlerde kitaplar yayımlayarak çocuk edebiyatının çeşitli anlatım olanaklarından yararlandı.

Çocuk yayıncılığıyla ilişkisi, dergilerdeki çalışmaları ve yayınevlerindeki görevleriyle de desteklendi. Yavru Türk ve Ateş adlı çocuk dergilerinde çalışması, çocuklara yönelik yayıncılık faaliyetlerini yakından tanımasını sağladı. 1972’den itibaren Milliyet (Karacan) Yayınlarının çocuk kitapları bölümünü yönetmesi ise bu alandaki çalışmalarını kurumsal bir çerçevede sürdürmesine imkân verdi.

Taşkın’ın tiyatro alanındaki deneyimi de çocuk edebiyatı üretiminin önemli bir parçasıydı. Yazdığı çocuk oyunlarından bazıları Devlet Tiyatroları ve Şehir Tiyatrolarında sahnelendi. Böylece eserleri yalnızca kitaplar aracılığıyla değil, sahne yoluyla da çocuklarla buluştu. Radyo oyunları kaleme alması da farklı anlatım araçlarını kullandığını gösterir.

Mümtaz Zeki Taşkın, şiir alanındaki yenilikçi arayışlarıyla Türk edebiyatının modernleşme döneminde yer alırken çocuk edebiyatındaki çalışmalarıyla daha geniş bir üretim alanına yöneldi. Şiirlerinin edebiyat tarihindeki etkisi sınırlı değerlendirilse de çocuk kitapları, oyunları ve yayıncılık faaliyetleri, onun edebiyat yaşamının önemli bir bölümünü oluşturur.

Mümtaz Zeki Taşkın’ın Eserleri

Şiir:

·         Allo Allo, (M. N. Ispartalı ile) İst.: Ülkü, 1934

·         Köy Melodileri, (Mustafa Mümtaz adıyla; M. N. Ispartalı ile) İst.: Cumhuriyet, 1936

·         Varyete, Ank.: Berkalp, 1949

·         Sonsuzluğa Uçarken Potpuri, (ilk iki kitabın eklenmesiyle bütün şiirleri) İst.: Anadolu Sanat, 2000

Çocuk Kitabı:

·         Sihirbazın Kızı, İst.: Yeni Mecmua, 1940

·         Vatan Uğruna, İst.: Yeni Mecmua, 1940

·         Efe Ali, İst.: Yeni Mecmua, 1940

·         Akkurtlu Boğa Tarhan, Ank.: Kelebek Çocuk, 1955

·         Çocuklarımıza Resimli Şiirler, Ank.: Doğuş Mtb., 1959

·         Türk’ün Altın Masalı, Öğretmenler Bankası, 1963

·         Kahkaha Sultan: Büyükler ve Küçükler İçin Masallar, Ank.: Dost, 1969

·         Balık Çocuk, İst.: Milliyet, 1973

·         Ülkü Öğretmen, İst.: Milliyet, 1973

·         Çitlembik Kız, İst.: Milliyet, 1975

·         Beş Çocuk Kayıp, İst.: Milliyet, 1976

·         Ördek Ömer, İst.: Milliyet, 1976

·         Çocuklara Kahramanlık Hikâyeleri, İst.: Milliyet, 1977

·         Uykucu Mahmut, İst.: Milliyet, 1979

·         İstanbul Yemişi, İst.: Remzi, 1980

·         Bülbül, İst.: Milliyet, 1980

·         Üç Ayaklı Sıpa, İst.: Milliyet, 1983

·         Uzaylı Çocuk, İst.: Milliyet, 1983

·         Şampiyon Topaç, İst.: Bilgi Başarı Çocuk, 1988

·         Altın Destanı, Ank.: Kültür ve Turizm Bakanlığı, 1984

Oyun:

·         Oyuncakçı Dede, Türkiye İş Bankası, 1956

·         Yoklar Dağındaki Nar, Ank.: Papatya, 1961

·         Bunu Ancak Türk Yapar, Ank.: Papatya, 1962.

KAYNAKÇA: Nebioğlu, 597; Karaalioğlu, 547; Necatigil, İsimler, 356; Özkırımlı, TEA, IV, 1107; “Taşkın, Mümtaz Zeki”, TDEA, VIII, 281; Kurdakul, Sözlük, 589-590.